Pagina 5 zomer 2017

‘Nieuwe natuur’ opgeleverd
Met het planten van een boom is het natuurproject in Deldenerbroek officieel opgeleverd. Aan weerszijden van de Hagmolenbeek ontstaat ongeveer 80 nieuwe natuur, onder meer door het verleggen van beken en sloten en de aanleg van houtwallen, poelen en beplanting. Het overwegend natte natuurgebied vormt een belangrijke schakel tussen het landgoed Twickel in het oosten en het
Reggedal in het westen (zie ook Twickelblad-voorjaar 2017). De boom werd geplant door provinciaal gedeputeerde Hester Maij, voorzitter Bernard Kobes van de Landinrichting Enter en bestuurder Wim Stegeman van het waterschap Vechtstromen.

Crematiegraven blootgelegd
Bij archeologische opgravingen in het tracé Traverse Dieren zijn 77 graven ontdekt. Het grafveld stamt uit de middenijzertijd (500 tot 250 voor Christus). Niet eerder zijn er zoveel graven op één plek gevonden uit deze tijdsperiode. Het gaat om crematiegraven, die als zwarte verkleuringen zichtbaar werden bij het afschrapen van de bodem. In de ijzertijd werd iemand die overleed, verbrand en de resten werden in een kuil begraven. Het aangetroffen materiaal, zoals as, houtskool, verkoolde graankorrels en potscherven, wordt
nader onderzocht.

Foto: Aart van Raalte

Bankjes overgedragen
Eind april vond de officiële overdracht plaats van 23 nieuwe bankjes op het landgoed. Hiska Bakker namens de Vereniging Vrienden van Twickel en rentmeester Albert Schimmelpenninck onthulden het ‘eerste’ bankje nabij het kasteel. Stichting Twickel en de VVT dragen gezamenlijk de kosten. De vereniging heeft geput uit het Fonds Behoud Twickel dat wordt gevoed door donaties en ingezet
wordt voor duurzame projecten. De eigentijdse bankjes zijn ontworpen door Roderick zu Castell en gemaakt van eikenhout en beton, met daarop de tekens TW en VVT.

De Duitse pers wordt geïnformeerd over de bomenkap.

Eiken in Lage gekapt
Aan de karakteristieke Eichenallee in Lage moeten eiken worden gekapt. De 45 bomen zijn ongeveer 200 jaar oud en aan het einde van hun levenscyclus. Bij een recente snoeibeurt in het voorjaar bleek al dat zeven eiken zo slecht waren dat kap direct noodzakelijk was. Nader onderzoek heeft uitgewezen dat er meer bomen, minimaal de helft, geveld moeten worden. Het exacte aantal is afhankelijk van de aanwezigheid van o.a vleermuizen en broedvogels. Dat onderzoekt Twickel deze zomer. Het kappen gebeurt
waarschijnlijk komende winter. Daarna worden er uiteraard nieuwe eiken aangeplant.

Twickelbulletin pagina 9 20-5 1986

Het boek verschijnt in samenwerking met het Rijksmuseum Twente, dat een speciale tentoonstelling verzorgt, mede naar aanleiding van het afscheid van zijn directeur, dr. A.L. Hulshoff. De tentoonstelling is te zien van 28 maart t/m 18 mei. Twente te Pronk bevat meer dan 150 prenten, tekeningen en aquarel- len over onder meer * Albergen * Almelo * Boekelo * Borne * Breklenkamp * Delden * De Lutte * Denekamp * Diepenheim * Enschede * Fleringen * Goor * Hengelo * Lonneker * Losser * Markelo * Oele * Oldenzaai * Ootmar- sum * Rossum * Rijssen * Saasveld * Tubbergen * Weerselo * Wierden * Zenderen. ca. 200 pagina’s formaat: 29,5 x 21 genaaid meer dan 150 afbeeldingen prijs: tot 1 juli / 29,50 daarna: / 39,50. Aan de redaktie van het Twickel bulletin te Hengelo (O) Hierbij stuur ik U de tekst van een rouwbord ter nagedachtenis aan M.C. Gravin van Wassenaer (overleden 1850), dat in de kerk van Lage hangt. Veel van het Jaistorische interieur van deze kerk is verdwaald geraakt en/of opgeruimd. Gelukkig is dit rouwbord gespaard geble- ven en hangt thans aan dezuidmuur in de kerk. (Ziefotoop pag. 128 in jaarboek Twente, 1978, deel 17). Ik heb van een foto, die ik op onze excursiedag, 29 September 1984, gemaakt heb, de tekst overgenomen en voor U uitgetikt. Een van de foto’s die ik toen gemaakt heb stuur ik U hierbij, zodat U ook de indeling van het bord met de 12 coupletten en het daarboven- staande opschrift kuntzien. Daarboven is nog het alliantiewapen Van Heeckeren-Van Wassenaer aangebracht. Het gedicht is volgens Mr. G.J. ter Kuile – Geschiedkundige aanteeke- ningen op de havezathen van Twenthe – 1911 -, biz. 228, door Ds.

Twickelbulletin pagina 10 20-1 1984-1985

Singraven niet, zoals bijna alle voormalige havezaten in Twente, te gronde is gegaan, is alleen te danken aan de inkomsten uit haar in ­ dustries nevenbedrijven, te weten de brandewijnstokerij en de mo- lens. Het Huis werd in zijn oude luister hersteld. Nadat de laatste Roessingh Udink in 1914 was overleden verkocht zijn vrouw Singraven aan Jan Adriaan Laan, eigenaar van een rijst- pellerij in de Zaanstreek. Na zijn overlijden in 1918 erfden zijn dochter Agatha en zijn jongste zoon Mr. Jan Willem Frederik Laan het landgoed. Agatha Laan stierf reeds op 21 januari 1922, waardoor Mr. Laan, geboren in 1891, enig eigenaar werd. In de ruim 40 jaren van zijn beheer hield hij zich bezig met de bosbouw en heeft een bos-areaal opgebouwd, dat tot voorbeeld kan strekken voor ons hele land. Ook werden oude boer- derijen en woningen voor personeel afgebroken en ten dele door nieuwe, modern ingerichte vervangen. Hij gaf aan het Huis zijn te- genwoordige gestalte en bewerkstelligde een aanzienlijke ver- rijking van het interieur. Gedurende de twee laatste jaren van de Tweede Wereldoorlog was het Huis Singraven in beslag genomen, eerst ten behoeve van hulp- behoevende geSvacueerden uit het westen des lands, daarna ten behoeve van de ’’Deutsche Wehrmacht”, terwijl het na de aftocht der Duitsers Britse troepen binnen zijn muren zag. In de maand juli 1945 werd het voorgoed ontruimd. Het Huis, ernstig beschadigd in het bijzonder ten gevolge van de evacuatieperiode, meer dan door de troepen van vijand en vriend, verkeerde toen in een deplorabele, uitgewoonde toestand. Ten einde het bezit veilig te stellen, droeg Mr. Laan het op 13 juni 1956 over aan de Stichting Edwina van Heek te Enschede, onder voorbehoud van levenslang vruchtgebruik. Na zijn overlijden op 17 juni 1966 werd zij per testamentaire be- schikking tevens universeel erfgename en eigenaresse van zijn ver- mogen en daarmee eveneens van de gehele inventaris van het Huis Singraven. De Stichting beheert hier thans te zamen met het aangrenzende Borg-Beuningen, dat reeds eerder in haar bezit was gekomen, een totale opperviakte van 411 ha, waarvan ca. 275 ha bos en natuurter- reinen. Met hoeveel kennis van kunst en kunstnijverheid uit de 17de en vooral ook 18de eeuw gepaard met een verfijnde smaak, geduld en doorzettingsvermogen moet Mr. Laan gedurende een lange reeks van jaren belangrijke bedragen hebben besteed om het Huis met een hoeveelheid meubelen en kunstvoorwerpen van kwaliteit stijl- vol aan te kleden, zoals hij het zich als verzamelaar voorstelde te

Twickelbulletin pagina 12 19 1984

Kasteel TWICKEL: ADEL en KLOKKEN Ik vertel geen nieuws, wanneer ik schrijf, dat in het verleden adel- lijke personen nauw betrokken zijn geweest bij de aankoop en het schenken van bronzen torenklokken. Enerzijds betrof het hier klokken voor de plaatselijke kerktoren, anderzijds ging het om klok- ken voor het eigen woonhuis. Ook een enkele adellijke bewoner van het Kasteel Twickel heeft zich met torenklokken bezig gehouden en wel voor de torens van de Ned. Herv. Blasiuskerk in Stad-Detden en de Reformierte Kirche in Lage (Graafschap Bentheim) alsmede voor het eigen kasteel in de Deldener Es. In het navolgende zullen alleen de klokken van Lage en Kasteel Twickel ter sprake komen: het onderzoek naar de klok ken in de Blasiustoren heb ik nog niet afgerond, is, wegens zijn lange en interessante geschiedenis eigenlijk een hoofdstuk apart. Alvorens tot de beschrijving over te gaan wil ik gaarne mej. Aafke Brunt (archivaris van Twickel) oprecht dank zeggen voor haar meer dan bereidwillige medewerking tijdens mijn archiefonderzoeken in Twickel; zij stelde ook de afbeelding van het wapen bij dit artikel beschikbaar. Verder dank ik het Gemeente-archief van Helmond, dat mij via de Leeszaal van het Rijksmuseum Twente dossiers uit het archief van de Koninklijke Klokkengieterij Petit & Fritsen, dat onderzijn berusting is, toezond. LAGE In het Jaarboek Twente 1978 (biz. 124-141) publiceerde H.H.Hagens een artikel onder de titel ”Een Nederlandse Kerk in Duitsland: een Twentse aangelegenheid”. Hierin kan men lezen, dat Adolph Hendrik van Raesfelt, die in 1650 trouwde met Amadea Isabella van Flodorff, met het plan rondliep om in Lage een kerk te laten bouwen; de inwoners behoefden dan niet meer naar Ulzen om er te kerken. Adolph Hendrik, die heer van Twickel en Lage was, overleed in 1682 en kon zijn plan niet meer ten uitvoer brengen. In 1687 vervulde de weduwe Amadea Isabella de wens van haar man, dat wil zeggen, zij liet in Lage een kerk bouwen, die in 1688 in ge- bruik genomen werd. In dat jaar ook werd in het torentje een klok aangebracht, die in 1688 door een Amsterdamse gieter – naar ik aanneem Claude Fremy – gegoten was. Deze klok woog 322 pond, of, zoals de stukken in het Twickel-archief omstreeks 1854 vermel- den: ongeveer 153 1 /2 Ned. ponden. Dit komt ongeveer overeen met ons kilogram. Haar diameter was 65 Ned. duim en vermoedelijk was haar toonhoogte e2. Ik kan niet zeggen, of de klok een kroon had.

Twickelbulletin pagina 3 5 1977

De Twickelbank uit Lage Het geld voor de Twickelbank is binnen. Dankzij de financiele medewerking van vele particulieren en de vrijgevigheid van een vijftal instellingen en stichtingen is onze vereniging erin geslaagd in de afgelopen zomer een bedrag van ruim 10.000 gul ­ den bij elkaar te brengen. Dat betekent dat de Laagse Twickel ­ bank, die overigens al een plaats gekregen heeft in de Grote Kerk te Delden, voor het nageslacht bewaard is gebleven. Zoals u zich zonder twijfel nog zult herinneren, moest er voor het prachtige kerkmeubel een ibedrag; van 9000 gulden op tafel ko- men. De actie heeft dus meer opgeleverd dan we voor de aankoop van de bank strikt nodig hadden. Maar ook het geld dat over is, krijgt een goede bestemming. De bank die in Lage sterk verwaarloosd is en bovendien op som- mige plaatsen beschadigd, is aan een onderhoudsbeurt toe. Die kunnen we nu ook betalen. Het is op dit moment nog niet bekend wanneer de Twickelbank officieel aan de kerkvoogdij in Delden wordt overgedragen. Ons bestuur beraadt zich nog over de juri- dische vorm waarin de overdracht het best gegoten kan worden Zeker is dat iedereen die aan het behoud van de bank finan- cieel heeft bijgedragen, over niet al te lange tijd een uitno- diging zal krijgen om de overdracht bij te wonen. Op deze plaats willen wij nu alvast iedereen danken die zo spontaan aan onze oproep gehoor gegeven heeft. Zoals bekend heeft de kerkbank die nu dankzij de bemiddeling van onze vereniging in Delden terechtgekomen is, gedurende 300 jaar in de hervormde kerk van het Duitse grensplaatsje Lage gestaan. De kerk werd in de jaren 1687 en 1688 gebouwd in op- dracht van de heren van Twickel die 30 jaar eerder de heer- lijkheid Lage hadden gekocht. De eigehaar van het kerkje, het kerkbestuur van Lage, liet het eeuwenoude gebouw begin dit jaar *grondig opknappen en vrijwel alle historische voorwerpen an versieringen die aan het stichtingsjaar en de stichters herinnerden, verwijderen. De bank kwam in bezit van de Breck- lenkampse antiquair Kamp bij wie de conservator van het Rijks- museum te Enschede, drs. A.L. Hulshoff, hem terugvond. Op zijn verzoek heeft onze vereniging in samenwerking met de Juniorka- ffl er Twente het initiatief genomen om het kostbare kerkmeubel, dat zo nauw met de geschiedenis van Twickel verbonden is, te r edden en er een nieuwe, zinvolle bestemming aan te geven. Dankzij de medewerking van vele Twentenaren is dat nu gelukt.


pagina 18 voorjaar 2013

Van de voorzitter Twickel is in alle jaargetijden de moeite waard. Als ik deze bijdrage schrijf, wordt het af en toe wit van de sneeuw die ons deze dagen in februari telkens blijft verrassen. Wanneer u dit le Twickelblad van 2013 open slaat zijn we al weer een eind in maart en heeft u uw gedachten al bij het voorjaar en de vroege Pasen. Niet alleen vele jaargetijden maar 00k vele jaren zijn aan Twickel voorbij gegaan. Dat geldt 00k voor al die generaties die Twickel hebben beleefd. Vroeger op grote afstand, tegenwoordig van dichtbij. Twickel blijft de moeite waard en dat weten wij als Vrienden van Twickel. Toch zijn er nog steeds bedreigingen. Dit voorjaar zijn er weer informatiebijeenkomsten waar de bezoeker zal worden bijgepraat over de voortgang van de plannen met de goederentrein door Twickel, Delden e.a. Als WT-bestuur willen wij dat onze leden kunnen kennis maken met de vele bijzon- dere aspecten die Twickel te bieden heeft. De lezingen en de Vrienden- en Kasteeldag voorzien daarin. Maar wij willen 00k dat de leden actief participeren, zoals met de Twickel-werk- ochtenden die dit jaar op veler verzoek meerdere keren worden georganiseerd na- melijk op 23 maart en 2 november. Daar- naast verzoeken wij onze leden om zich te laten gelden bij onderwerpen die Twickel aangaan, zoals nu de goederentrein. De herinrichting van de rondweg bij Delden is 00k zo’n onderwerp. Ik sluit niet uit dat wij hier dit jaar een handtekeningenactie voor zullen opzetten. Twickel verdient de niet af- latende steun van al diegenen die belang hechten aan de instandhouding van dit bij- zondere instituut. Cillis de Bruijn Agenda Woensdag 23 maart Jaarvergadering in Restaurant‘t Hoogspel. Aanvang 20.00 uur. Zaterdag 23 maart Natuurwerkochtend Voorjaar Donderdag 18 en vrijdag 19 april Vriendendag naar Klooster Frenswegen en de Heerlijkheid Lage (bezichtiging kerk, watermolen en wandeling door park met Herrenhaus en rui Nieuw elan Herrenhaus Lage Op uitnodiging van erfpachter Gunther Schmidt bezochten Helmig Kleerebezem en rentmeester Albert Schimmelpenninck onlangs het grondig gerenoveerde Herrenhaus in Lage. Toevallig is Lage 00k de bestemming van de Vriendendag op donderdag 18 en vrijdag 19 april. Een rondleiding door het park met rui brengt de geschiedenis van de Heerlijkheid dan tot leven. Kleine zitkamer van het Herrenhaus op de begane grond. De Heerlijkheid Lage, net over de Duitse grens bij Ootmarsum, is het vroegste bezit van Twickel buiten Twente. De toenmalige heer van Twickel johan van Raesfelt, kocht het in 1642 voor 33.000 gulden. Tijdens de 80-jarige oorlog (1568-1648) was Schloss Lage in juli 1626 veroverd door Staatse troepen. Na vrije aftocht van kasteelheer De rui Huis te Lage. Wilhelm von Ketteler met zijn dochter en enkele Spaanse soldaten bliezen de Staat- sen het slot op met kruit dat in de kazemat- ten was opgeslagen. Volgens overlevering ging dit gepaard met een enorme knal. Wat overbleefwas een deel van de buitenmuur en een deel van een toren, sindsdien be- kend als de rui Huis te Lage. Het huidige Herrenhaus is in 1686 ge- bouwd in opdracht van Amadea van Flodroff, de weduwe van Adolf Hendrik van Raesfelt. De familiewapens bevinden zich boven de ingang met het jaartal 1686. Aan de achterkant zijn twee kleine zijvleu- gels aangebouwd, vermoedelijk na 1762. Ontvangst Onder winterse omstandigheden, de bodem van het park was met een mantel van sneeuw en ijs bedekt, werden we hartelijk ontvangen door de heren Schmidt, Bleumer, Kuipers en Jakel in de kleine kamer met open haard van het Herrenhaus. Sinds 1982 is Herr Schmidt erfpachter van het Herrenhaus. "Het on-

pagina 20 zomer 2012

Twickel en het patronaat van de kerk in Lage Op n juni 1687 legde Amadea van Flodroff, weduwe van Adolf Hendrik van Raesfelt “den eersten steen” voor de bouw van een kerk in Lage. Deze zaalkerk is opgetrokken uit baksteen. De deur- en raamomlijstingen bestaan uit Bentheimer zandsteen. Boven de ingang aan de westzijde herin- nert een inscriptie aan de eerste steen- legging. Daarboven bevindtzich hetwapen van Lage, een Antoniuskruis. Boven de ingang aan de zuidzijde bevinden zich de wapens van de Van Raesfelts en de Van Flodroffs met een inscriptie in het Latijn: “ Tot glorie van de allerheiligste Drie-een- heid en ter verbreiding van het Goddelijk Woord heeft Amadea, geboren gravin van Flodroff, weduwe van Adolf Hendrik baron van Raesfelt, heer van Lage en Twickel, in leven drost van Twente, dit huis gesticht en uit eigen middelen laten bouwen. In het jaar van Christus, 1687, den 3e juni.” Na een bouwtijd van zestien maanden hield de Deldense dominee Paulus Putman de inwijdingspreek. De bouwkosten bedroe- gen 5440 gulden. Amadea van Flodroff schreefeen memorandum ter vastlegging van de financiering van de bezoldiging van de predikant, het onderhoud van het gebouw en het loon van een koster en organist, die tevens zou fungeren als dorpsonderwijzer. Zij stichtte een fonds, waaraan ze 1000 gulden offreerde. In een “acte van quitantie” verklaarde ze dat de ingezetenen van de heerlijkheid Lage “hebben opgebracht en aan mijn handen geteld de somme van tweeduizend" gulden. Lage bestond in 1687 uit slechts 44 huishoudens. De inwoners zouden maar beschikken over 500 gulden, de overige 1500 gulden zouden ze hebben geleend tegen een rente van vijf procent. Gedurende vijffien jaar zou Twickel de reparaties aan de nieuwe kerk op zich nemen. Daarna zou men deze voldoen uit de aanwas van een startkapitaal van 1000 gulden. Interieur Na Amadea beleefde de kerk verschillende renovaties. In 1855/56 kreeg ze een nieuw en vlakker dak met een nieuwe dakruiter. Het oude uurwerk uit 1688 werd gerestau- reerd en de kansel verzet; een nieuw orgel en nieuwe kerkbanken deden hun intrede. Bij de restauratie in 1977 moest de oude — – – ■ Inscriptie met de wapens van het echtpaar Van Raesfelt en Van Flodroff. herenbank verdwijnen, evenals een i7e eeuws koorhek. De grafzerken van de vroegere rentmeesters en hun familieleden werden verwijderd en buiten de kerk bloot- gesteld aan weer en wind. De kerkbanken uit 1856 werden ingeruild. Dankzij de vereniging Vrienden van Twickel staat de herenbank nu in de oude Blasiuskerk in Delden. In 2003 werd geprobeerd de kerk terug te brengen naar de situatie van 1856. Een wapenschild uit 1856 herinnert aan de geboorte van C.G.U.W. baron van Heecke- ren van Wassenaer. Een van de gedenk- borden memoreert Marie Corn^lie van Wassenaer, die stierf in maart 1850. Hierop staat het gedicht “Ween, Lage! Ween, ja ween met Delden” van dominee Visch uit Wilsum. Hij is de auteur van de bekende “Geschiedenis van het Graafschap Bent- heim”. Ook is er een rouwbord ter nage- dachtenis aan Amadea’s dochter, Adriana Sophia van Raesfelt. Lucas Groll, de zoon van rentmeester Albert Groll, Net een bord met de tien geboden aanbrengen en Jan Meylinck zorgde in 1691 voor een bord met de openbare geloofsbelijdenis. Uitoefening patronaatsrechten Het dorp Lage, dat sinds 1815 deel uit- maakt van het graafschap Bentheim, telt tegenwoordig zo’n 1000 inwoners. Tot 1806 bezaten de heren en vrouwen van Twickel alle heerlijke rechten. Lage was een zelfstandige staat, die niet bij het graaf ­ schap Bentheim ofde provincie Overijssel hoorde. Het dorp omvat tegenwoordig circa 640 ha., waarvan nog steeds zo’n 40 procent in bezit is van de Stichting Twickel. In de tijd van Amadea bezat de landeigenaar de patronaatsrechten van de door hem gestichte kerk. Hij oefende het oppertoezicht uit en zorgde voor het onderhoud van het gebouw en de bezoldi ­ ging van de predikant en de andere functi- onarissen. De patroon en zijn familieleden hadden recht op een bijzondere zitplaats en een vermelding in de gebeden. Tot het

pagina 5 najaar 2012

met kagchel’. In 1886 werd een nieuwe centrale verwarming in de rest van het kas- teel aangelegd. Opdracht hiervoor kreeg George Jennings, ‘hydraulic and sanitary engineer’ in Londen. De firma Davis & Bennett uit Londen leverde als onderaan- nemer de kolengestookte ketel met daarbij een waterreservoir. De ketel, calorifere genoemd, berust op lage druk lucht/ stoomverwarming. Met de ketel werd warme lucht van 40-6o°C via buizen naar de te verwarmen vertrekken geleid. In de radiatoren condenseerde de lucht. De gecondenseerde stoom (condensaat) stroomde naar de ketel terug en werd weer tot stoom gemaakt. In 1938 werd het systeem vervangen door een oliegestookte verwarmingketel die in 1952 werd om- gebouwd op gas. De oude verwarmings- installatie uit Engeland is destijds niet verwijderd en nu als industrieel erfgoed te bewonderen. In de schaduw van de oude ketel, tegen een wand in de stookkelder, is de schakel- kast van de houtgestookte cv-installatie ge- plaatst. Zo is oud toch weer met nieuw verbonden. Helmig Kleerebezem De calorifere ketel van Davis <sj Bennett in het onderhuis. Dromen bij de watermolen Zonne-, water- en windenergie zijn ge- vleugelde woorden in de hedendaagse samenleving. Bij de opwekking moeten de voordelen op het gebied van economic en milieu worden afgezet tegen de nadelen. Om die reden was ik altijd sceptisch tegen- over zonne- en windenergie. De rende- menten zijn volgens mij de investering nietwaard. Mijn slogan luidde destijds dan 00k ‘wind en zonne-energie is voor de verlichting van luchtkastelen Met de voortschrijding van de techniek en de realisatie van grootschalige wind- molenparken moet ikenigszins hierop terugkomen. Al blijft het een vorm van horizonvervuiling. Al met al hebben wind en zonne-energie een ontwikkeling door- gemaakt. Maar hoe zit het met water? In het buitenland vormt water een dankbare energiebron. Op grote schaal werken waterkrachtcentrales bij stuw- meren zogeheten ‘witte elektriciteit’ op. Bij mijn bezoek onlangs aan de water- radmolen in Lage (voor het eerst genoemd in 1270) droomde ik even weg: waarom plaatst men in het molen- gebouw geen dynamo voor opwekking van elektriciteit? Dat zou goed passen in het kader van een schoner milieu. Deze gedachte is niet nieuw. Eind 1920 leverde deze watermolen met een dynamo de elektriciteit voor de ‘Herrlich- keit Lage’. In het boek ‘LAGE Geschichte und Geschichten staat het zo aardig be- schreven: "In der Wassermuhle richtet man 2 Raumefur den Dynamo und fur die Batte- rie ein. Ende Dezember 1920 leuchten die er- sten Lampen auf zahlreiche Neugierige be- lagern die Muhle, wo das Lichtfur das Dorf ‘gemacht’ wird". De stroomlevering had na verloop van tijd geen bestaansrecht. Door watergebrek in de Dinkel liet deze ‘moderne verlichting’ de dorpelingen nog al eens ‘deerlijk in den steek’. Zes jaar later werd Lage aangesloten op het openbare net. Wetende dat het verval in de water- lopen op Twickels grondgebied nog al ­ tijd miniem is, zal deze vorm van stroomopwekking in de toekomst alleen met enorme investeringen tot de moge- lijkheden behoren. Helmig Kleerebezem Watermolen van Lage omstreeks 1920.

pagina 16 zomer 2009

Lage schrijft (eigen) In het boek ‘Lage Geschichte und Geschichten is de afwis- selende geschiedenis van het Duitse dorp, net over de grens bij Ootmarsum, beschreven. Opmerkelijk is dat het boek van auteur Alois Brei is gebaseerd op het door de werkgroep Dorfchronik bijeengebrachte digitale archief. Aafke Brunt bespreekt het boek en sprak met de Duitse en Nederlandse leden van de werkgroep. Het boek ‘Lage Geschichte und Geschich ­ ten’ vermeldt zowel de grote als de kleine gebeurtenissen in dit opmerkelijke grens- dorp. In de periode tussen 1648 – 1806 vormde deze kleine gemeenschap met zijn tweehonderd inwoners een zelfstandige heerlijkheid. Dankzij deze status fungeerde het binnen het Duitse Rijk als een soeve- reine staat. In 1270 benoemde de bisschop van Utrecht zijn vazal Herman van Saterslo tot kastelein van de burcht van Lage. Deze veste werd het toneel van herhaalde oorlogshandelin- gen. Na de verwoesting door de troepen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, die het kasteel veroverden op de Spanjaarden, ontbrak het geld voor een wederopbouw. In 1642 kwam de rui in handen van Johan van Raesfelt tot Twickelo. Evenals zijn nazaten zou hij Lage van een afstand besturen. Toch is er sprake van een grote verbondenheid. Dat geldt met name voor de vrouwe van Lage, Amadea Isabella van Flodorff, weduwe van Adolf Hendrik van Raesfelt, die in Lage het Herrenhaus (1686) de kerk (1687) en een school (1691) liet bouwen. De laatste uiting van deze grote verbon ­ denheid, die het boek behandelt, vormt de tocht van de toen 93-jarige barones Van Heeckeren van Wassenaer, die in 1973 naar Lage reisde om de kerkelijke bevestiging van de door haar beroepen dominee Lange bij te wonen. Daarmee eindigt het boek. De lokale geschiedenis tekent zich af tegen de achtergrond van de Europese geschiede ­ nis. Het verhaal over Lage is gelardeerd met beschrijvingen van smeui voorvallen en aardige gebeurtenissen, zoals de ruzie tussen de dominee en zijn buurvrouw die het waagde haar was te drogen op het hek van de pastorietuin, of het eerste bezoek aan Lage van baron R.F. van Heeckeren van Wassenaer, waarbij de bevolking hem met erebogen en gezang stond op te wachten. Het boek is zeer compleet. De economi- sche crisis van de dertiger jaren, waarin de meeste inwoners van Lage op de NSDAP, de partij van Hitler, stemden, wordt niet verdoezeld. Dat geldt 00k voor de periode na de bevrijding in 1945, toen Nederlandse Op het landgoed Lage is sinds kort een nieuw bureau voor de opzichter en de ad- junct-rentmeester in gebruik genomen. De eerste plannen ontvouwden zich ongeveer twee jaar geleden, toen bleek dat we de pachter van het Forsthaus niet konden behouden. Bij dit Forsthaus hoorde 00k een vrijstaand klein boerderijtje dat werd gebruikt als Waschkuche en paardenstal. Al eerder speculeerden we er over dat dit een pracht van een kantoor zou zijn. Na overleg tussen de Stichting Twickel, de gemeente Neuenhaus, de Landkreis Bad Bentheim en andere mensen en instanties, nam het plan vastere vormen aan en be- gon de uitvoering. De achterzijde van de LAGE militairen op een weinig sympathieke wijze de tot Sperrgebiet verklaarde grensstrook bewaakten. ‘Lage Geschichte und Geschichten’ is een standaardwerk geworden. Het 320 pagina’s tellende boek is uitgegeven door de Dorf- Burg- und Muhlenfreunde e.V. Deze vereni- ging publiceerde 00k een reproductie van de beheerkaart van het ‘Domininium Lagen- se uit 1735. Het boek is onder meer te koop in de landgoedwinkel van Twickel. De prijs bedraagt € 15. De kaart kost € 3. boerderij, de deel, de potstal met de ver- schillende paardenboxen, waskeuken, toi ­ let en verwarmingsruimte zijn min of meer gelijk gebleven en bieden een mooie op- slagruimte. De voorzijde van de boerderij is voorzien van dubbele muren met isola ­ te. Het geheel is voorzien van een nieuwe verwarming, stroomaansluiting en water. In het Forsthaus zit nu de familie Goossen met hun fysiopraktijk Origene.nl. We heb- ben afscheid genomen van onze vaste schoonmaakster, Gesine Kuper. Ze is de 70 gepasseerd en met het oog op haar ge- zondheid en van haar man gestopt. Cor Bont

pagina 17 zomer 2009

Werkgroep zonder grenzen De leden van de werkgroep Dorfchronik, onder v.I.n.r. Horst van den Bosch, Anne-Rita Kuiper, Hermann van der Veen Liese, boven Dirk Lammersma, Swier Knief en Alois Brei. De werkgroep Dorfchronik gaat door met haar werkzaamheden, ook nu het boek over de geschiedenis van Lage is verschenen. Op verzoek van het Twickelblad kijken de leden rond de koffietafel van Anna-Rita Kuiper terug en vooruit. “In Lage bestond al lang behoefte aan een boek over de geschiedenis van de gemeen- te”, vertelt Swier Knief, die als voormalig lid van de gemeenteraad eerdere plannen moest afwijzen, omdat ze te duur waren. Nu is hij voorzitter van de werkgroep. De groep is ontstaan binnen de vereniging de Dorf- Burg- und Muhlenfreunde. De vier initiatiefnemers van de werkgroep kwamen voor het eerst bijeen in oktober 2003. Ze begonnen met het doornemen van boeken en tijdschriften. Daarna klopten ze aan bij de Stichting Twickel. Tussen maart 2004 en april 2005 bracht de groep 19 bezoeken aan het huisarchief om daar gezamenlijk vrijwel alle stukken over de heerlijkheid Lage te lezen. Daarnaast raadpleegden de leden het Staatsarchiv Osnabruck, de Euregio Biicherei Nordhorn, en de archieven van de gemeente Lage en de Kirchengemeinde Lage und Uelsen. Anne-Rita Kuiper nam al snel haar scanner mee om het bruikbare materiaal vast te leggen. Vervolgens werd dit toegankelijk gemaakt en ingedeeld naarthema’s. In dit stadium trad de in Lage wonende Neder- lander Dirk Lammersma tot de werkgroep toe. Hij vertaalde en legde zich toe op het vinden van informatie op internet. Tenslotte vond de groep een auteur in de oud-onder- wijzer van Lage, Alois Brei, die de gemeente al goed kende. Nu het boek is uitgekomen gaan de werk ­ zaamheden door. De bijeengebrachte kopieen en het digitale archief zijn onder- gebracht in de Grundschule van Lage. Dit geheel wordt aangevuld met nieuwe vond- sten. Ingezetenen van Lage lieten hun oude foto’s scannen. Ook stuitte de groep op een prachtige kaart, die tevoorschijn kwam uit een dichtgestopte schoorsteen. Binnenkort volgen bezoeken aan de archieven in Mun ­ ster en Steinfurt. De groep wil ook nieuwe initiatieven ont- plooien. Zo wil ze de verbindingen van Lage met het naburige Nederlandse grens- gebied herstellen. Tot ver in de vorige eeuw was Lage sterk verbonden met het aangren- zende Nederlands Breklenkamp. Uiteraard speelde hier mee, dat beide gebieden onder Twickel vielen. Over en weer werden huwelijkspartners gevonden. De vader van Anna-Rita Kuiper zag het levenslicht op het erve Maatman, dat precies op de grens staat. Anna-Rita bezit een Nederlands paspoort en ook haar kinderen mogen de Nederlandse nationaliteit voeren. Naastde ‘autochtone Nederlanders’, kent Lage ook ‘nieuwe Nederlanders eigenlijk ‘nieuwe Duitsers’. Dirk Lammersma, die zelf tot deze groep behoort, schat het aandeel hier- van op tien procent of wel circa vijftig gezinnen. Sommige Nederlanders sluiten zich gemakkelijk aan. Bij andere ligt dat wat moeilijker. Swier Knief denkt het integratie- proces te bevorderen door de organisatie De rondleidingen voeren langs de restanten van het huis Lage in 2009. van activiteiten als concerten en lezingen. Op dit moment organiseert men al enkele rondleidingen, zowel in het Duits als in het Nederlands. Op 12 en 13 September zijn er openstellingen van de watermolen en de kerk. Verdere informatie over activi ­ teiten is de vinden op de website: www.muehlenfreunde-lage.de Aajke Brunt