geleidingscommissie’ naar het bosbedrijf op een tweetal landgoederen waar bosbouw op ecologische basis (’naturgemasse Waldbau) wordt toegepast. Deze excursies zijn op initiatief van ondergetekende gehouden en met medewerking van Staatsbosbeheer en Graaf Sol ms (van het landgoed Weldam) georganiseerd. Het betreft bezoeken aan de Bergherbossen (Montferland) van deStichting Huis Bergh te’s Heeren- berg en aan Gut Varlar bij Burgsteinfurt van Furst Salm en Gut Frens- wegen bij Lage van Furst Bentheim. Hieronder worden beknopt de bevindingen beschreven, in de optiek van ondergetekende, van het bezoek aan de Bergherbossen en aan Gut Varlar. Het objekt Frens- wegen blijft hier verder buiten beschouwing: dit betroffen produktie- bossen (met veel exoten) op puur commerciele basis en zij vielen als zodanig buiten het doel van de excursie om meer kennis te nemen van bosbouw op ecologische grondslag. Bosbouw en natuurbehoud in de Bergherbossen (Montferland) Op 22 maart 1982 heeft de voltallige ’Begeleidingscommissie’ aange- vuldmet Graaf Solms, Ir. De Lange (houtvester van Staatsbosbeheer) en de heerTe Veldhuis (bosbaas van Twickel) een bezoek gebracht aan het bosbezit van deStichting Huis Bergh in ’s-Heerenberg. Wij zijn hierzeer gastvrij ontvangen en rondgeleid door de heer J.H.A. van Heek, rentmeester Van Petersen en bosbaas Stienesen. Het bosbezit van de Stichting Huis Bergh omvat ca. 1600 ha en bedekt de gehele stuwwal van Montferland. Voor een beschrijving van landschap en natuur van Montferland zou ik willen verwijzen naar een recent artikel in het tijschrift ’Vogels’(jrg. 2, nr. 10, juii/aug 1982). Het Bergherbos is vanaf prehistorische tijden door de mens beïnvloed. De loofhoutbossen werden voor de markenverdeling voornamelijk als hakhoutbos geexploiteerd, waarbij verspreid opgaande bomen (over- staanders) gespaard bleven: er is hier sinds onheugelijke tijden geen sprake meer van natuurbos (laat staan oerbos). Tegen het eind van de 18e eeuw werden de loofhoutopstanden geleidelijk vervangen door Grove Dennen opstanden. Slechts een klein areaal aan eiken-hakhout bleef gespaard. Rond 1900 ging men uit van een omlooptijd van slechts 40 jaar: het bosbeeld werd toe vrijwel geheel beheerst door saaie eenvormige, dichte jonge grove dennen-opstanden ten dienste van de produktie van mijnhout, naast een klein areaal loofhout ten behoeve van hakhout en boerengeriefhout. In 1912 is het Bergherbos aangekocht door de Twentse industrieel Dr. Jan Herman van Heek. Dankzij de uitzonderlijke visie van deze cultuur- en natuurminnaar is het bezit van Huis Bergh in stand gehouden en verder uitgebreid. Feitelijk behoort Montferland tot de oudste natuur-