pagina 9 zomer 2011

9 J A A R G A N G 2 O Z O M E R 2 0 11 Tegel uit kasteel Twickel in nieuw standaardwerk Een wandtegel in een schouw op kasteel Tu/ickel is opgenomen in het boek ‘Mythologische Voorstellingen op Nederlandse Tegels Metamorphosen naar Ovidius – herders ■ cupido – zeewezens’. Het 400 pagina’s tellende boek, rijkelijk ge is geschreven door Jan Pluis en Reinhard Stupperich. Pluis heeft in het verleden een aantal standaardwerken over de Nederlandse wandtegel geschreven. Stupperich is directeur van het Archeolo- gisch Instituut van de Universiteit van Heidelberg en een kenner op het gebied van de Romeinse mythologie. In het boek staan de Metamorphosen van de Romeinse Schouw in de Drostenkamer van Twickel. schrijver Ovidius centraal. Toen de verhalen van Ovidius in de Renaissance opnieuw werden verspreid en gelezen, brachten ver- schillende kunstenaars deze verhalen in beeld. Dit gebeurde onder andere in prent- vorm en hierbij namen kunstenaars probleemloos elementen van andermans werk over. Prenten met mythologische voorstellingen dienden op hun beurt in de zeventiende en achttiende eeuw als voor- beeld voor tegels. Er werd echter nooit een onderschrift toegevoegd zoals dat bij het prentvoorbeeld wel gebruikelijk was. De interpretatie van de voorstelling op deze tegels is daarom lastig zonder een grondige kennis van de klassieken. Jan Pluis en Reinhard Stupperich hebben voor hun boek een aantal groepen tegels met mythologische voorstellingen zo volledig mogelijk in kaart gebracht. Ook is voor een groot aantal tegels de relatie vastgesteld met het oorspronkelijke prentvoorbeeld. Het onderzoek van de twee auteurs maakt het nu beter mogelijk om individuele tegels met vergelijkbare stijlkenmerken, maar zonder een mythologische voor ­ stelling, toe te schrijven aan een bepaalde tegelbakkerij of zelfs aan een bepaalde schilder. Op kasteel Twickel is in de Drostenkamer op de begane grond een schouw met bete- geling aanwezig, waaruit een tegel als voorbeeld is opgenomen in het nieuwe werk van Pluis en Stupperich (zie afbeelding). Het betreft een tegel met een blauw land- schapsdecor (een zogenaamd landschap heel over) met daarop een toren met vuur- baken. De marmeren schouw uit 1737 werd rond 1900 geplaatst in het kader van de vernieuwing van het interieur in opdracht van de toenmalige eigenaar van Twickel, R.F. baron van Heeckeren van Wassenaer (1858-1936). Enige tijd later werd in de schouw de – eveneens antieke – betegeling aangebracht. Het type tegel met blauw landschapsdecor dat daarvoor werd gebruikt is vrij zeldzaam en werd gemaakt in Rotterdam in de eerste helft van de De tegel met blauw landschapsdecor is vrij zeldzaam. achttiende eeuw. Op grond van de schilderstijl schrijft Jan Pluis deze land- schapstegels toe aan Cornelis Boumeester (1652-1733). Boumeester was een tegel- schilder die lange tijd in een tegelbakkerij aan de Delftsevaart te Rotterdam heeft gewerkt. De kunde van de tegelschilder was mede bepalend voor de kwaliteit van een tegel, die in meerdere stadia door ver- schillende mensen werd gemaakt. De tegels met landschappen in Twickel vervullen een sleutelrol in de toeschrijving van een specifieke groep tegels met mythologische voorstellingen aan de tegel ­ bakkerij waar Boumeester in dienst was. Zowel de tegels met landschap als die met een mythologische voorstelling werden in de tegelbakkerij aan de Delftsevaart gemaakt en behoren tot de beste kwaliteit die er destijds in Rotterdam werd geproduceerd. Niet voor niets werden producten uit dezelfde tegel ­ bakkerij toen al onder meer in kastelen en paleizen in Duitsland, Frankrijk en wellicht Engeland aangebracht. De gebruikte decors en de prentvoorbeelden van de betegeling in de schouw verdienen nader onderzoek. Prosper de Jong jan Pluis en Reinhard Stupperich ’Mythologische Voorstellingen op Nederlandse Tegels Metamorpho ­ sen naar Ovidius – herders – cupido – zeewezens ISBN 978-90-5997-090-8. Primavera Pers Leiden.