pagina 8 voorjaar 2012

Bedoeld voor de eeuwigheid De schilderijen in kasteel TwickeI worden onderhouden door schilderijenrestaurator Edwina Brinckmann. Elk jaar gaat een aantal schilderijen door haar deskundige handen. Onderstaand geeft zij een toelichting op het restauratiewerk. Ter voorbereiding van dit artikel bladerde ik in de ordner “Restauraties TW”, om met enige verbazing te constateren dat ik al in 1991 betrokken ben geraakt bij Twickel om het onderhoud van de schilderijen ter hand te nemen. En achteraf weet ik dat 00k wel weer, want de zoon waarvan ik toen in verwachting was is inmiddels 19 jaar oud! De beheerders uit die tijd, Bram en Jannie Hassink, namen het behoud van het kasteelinterieur voortvarend ter hand en dat was 00k hard nodig want in het niet meer actief bewoonde kasteel was inmid ­ dels een hardnekkig schimmelprobleem ontstaan. Schimmels Er werd expertise ingehuurd en aan de hand daarvan een protocol opgesteld ter bestrijding van de schimmel: allereerst vochtbeheersing in alle vertrekken d.m.v. het plaatsen van ontvochtigers maar 00k door het invoeren van een iets hogere binnentemperatuur (minimaal 13‘C). Voorts werden alle objecten regelmatig droog gereinigd met doeken die na gebruik gewassen werden op 9o"C en er werden stofzuigers aangeschaft met een zoge- naamd HEPA-filter om te voorkomen dat schimmelsporen tijdens het zuigen aan de achterkant van het apparaat er weer uitvlo- gen. Ook de schilderijen waren aan schim ­ mels ten prooi gevallen; niet direct zicht- baar aan de voorkant, maar wel aan de altijd in het donker verkerende achterkant. Door jaarlijks een aantal schilderijen ter hand te nemen is in de loop van twintig jaar het grootste deel van de collectie in or- dentelijke staat gebracht. Dat zijn natuur- lijk nooit restauraties van A tot Z geweest. In een dergelijke omvangrijke collectie werk je vanuit een zeker pragmatisme: wat vragen de objecten om onder de gegeven omstandigheden zo goed mogelijk behou- den te blijven. Je beperkt je dan tot het ge- bied van de conservering, dat wil zeggen een halt toebrengen aan het in werking zijnde verval. Daar komt op zichzelf al veel bij kijken. Gewicht Allereerst het inrichten van de werkplek. Ik moet nagenoeg mijn hele atelier mobilise- ren om ter plekke niet verlegen te komen zitten om een lijmsoort, roetspons, een- denwiek, warmtezakje, pincet, tang, op- hangogen, schroefjes, noem maar op. Vervolgens moeten de te behandelen schil ­ derijen van de muur gehaald worden, waarbij ik altijd graag aanwezig ben om extra schade te voorkomen. Dat vergt veel mankracht, want het gewicht van een schil- derij uit deze collectie, inclusief de vaak zware vergulde lijst, kan oplopen tot 80 kg met een enkele uitschieter van 120 kg zo- als ’’Zeegezicht met schepen op woelige zee” van J.C. Schotel in de Drostenkamer. Bij schilderijen op doek begint de behan- deling met het controleren van de verflaag op eventueel loszittende verfdeeltjes. Het is belangrijk die als eerste vast te zetten met een passende lijmsoort, eventueel met behulp van een warme spatel. Dan wordt het schilderij omgedraaid om aan de achterkant te beginnen met het verwijde- ren van stof, vooral uit de ruimte tussen het doek en het spieraam. Het is altijd weer verrassend hoeveel ongewenste zaken zich daar ophopen: stukjes muur- pleister, insectenschildjes, eventueel los- geraakte spieen uit het spieraam. Vanwege het hier aanwezige schimmelprobleem wordt de achterkant van het doek en het spieraam bovendien afgenomen met een schimmelwerend middel. Spanning op het doek Het spieraam wordt goed nagekeken op actieve houtworm en zo nodig behandeld. Op Twickel zijn veel schilderijen in de twin- tiger/dertiger jaren van de vorige eeuw bedoekt door restaurator Hesterman. Dit betreft wasbedoekingen met zwaar steun- linnen, waarbij de oorspronkelijke spiera- men zijn vervangen door stevige ramen. Ook hij heeft daarbij soms aangetekend dat het oorspronkelijke doek en spieraam schimmel vertoonde. Hoewel een impreg- natie met was het schilderslinnen minder ontvankelijk maakt voor vocht, blijven de schimmels actief omdat ook bijenwas een smakelijk natuurproduct is. “Zeegezicht met schepen op u/oelige zee". Schilderij van J.C. Schotel (1787-1838).