pagina 7 zomer 1998

Oog in oog met Christus Uniek Avondmaalslinnen van Twickel nog steeds bij kerkgangers in gebruik Wie op Witte Donderdag of Goede Vrijdag in de Hervormde Kerk van Delden Avondmaal vierde zal waarschijnlijk niet geweten hebben dat in een van de gebruikte tafellakens een Avondmaalsvoorstelling geweven is, die uniek is in Nederland. Ook niet, dat het kleed bijna tien meter lang is en in 1859 door nijvere handen werd geweven bij de firma Spanjaard in Borne in opdracht van Jacob Derk, baron van Heeckeren van Wassenaer. Sanny de Zoete * Het Laatste Avondmaal is door de eeuwen heen een veel voorkomend onderwerp in de beeldende kunst, niet alleen op schilderijen, maar ook in de kunstnij verheid. Een van de belangrijkste inspiratiebronnen voor de uitbeelding ervan vormt het Laatste Avondmaal geschilderd door Leonardo da Vinci tussen 1495 en 1498 in de San Maria delle Grazie in Milaan. De schildering werd uitgangspunt voor talloze prenten, waarin het kompositieschema van Da Vinci gehandhaafd bleef. Deze prenten op hun beurt vormden weer het uitgangs ­ punt voor allerlei kunstnijverheidsprodukten waaronder damasten tafellinnen. Vanafongeveer 1850 tot 1970 weef- de een aantal linnenfabrikanten damasten tafellinnen met Avondmaalsvoorstellingen naar Da Vinci voor gebruik in de kerk. De voorstelling is altijd ongeveer hetzelfde: men kijkt tegen een langwerpige tafel aan, waarachter Christus en zijn discipelen zitten. Labrikanten stuurden Avondmaalslinnen regelmatig in voor nij verheidstentoon- stellingen. Zo was bijvoorbeeld op de Algemene Nationale ten- toonstelling te Haarlem in 1861 “een damast met zijde gewerkt tafellaken, voorstellende het Nachtmaal des Heeren, naar de schilderij van Leonardo da Vinci” te zien van de firma W. Doijer jr. uit Almelo. Weverij Spanjaard In 1859 liet Jacob Derk, baron van Heeckeren van Wassenaer (1809-1875) bij de weverij Spanj aard i n B orne tafellinnen weven bestemd voor de viering van het Avondmaal in de Hervormde Kerk van Delden. Het stel tafelgoed bestond uit vier tafellakens van 9.80 meter lang bij 1.50 meter breed met de wapens Van Heeckeren en Van Wassenaer Obdam in het midden, en 24 servetten. In de tafellakens en de servetten is een scene voorstellende het Laatste Avondmaal geweven. Het ontwerp voor dit Avondmaalslinnen was gei reerd op enkele zeer zeldzame zeventiende-eeuwse servet- tten, die op Twickel bewaard bleven, waarin ook een Laatste Avondmaalsscene is uitgebeeld. Andere zeven ­ tiende-eeuwse servetten of tafellakens met dit onderwerp Het door een stralenkrans omgeven hoofd van Christus. Foto: S. de Zoete. bleven voorzoverbekend niet bewaard in Nederland. Deze servetten werden in een boedelinventaris uit 1812 van Twickel beschreven als “zes damaste servietten voor het nagtmaal”. Voorstelling Men kijkt als het ware van bovenaf op de tafel. Christus, met stralenkrans, de beide handen zegenend opgeheven, zit aan het hoofd van de langwerpige tafel. Links en rechts van hem zijn zes discipelen uitgebeeld. Op de tafel staan schalen, borden en broodjes. Er liggen vier messen en voor Christus staat een drinkglas op tafel. Aan de onderkant van de tafel staan twee wijnkannen, met daaronder de ingewe- ven tekst Avontmael ons Heren. In de randen zijn engelen uitgebeeld. De voorstelling is geheel spiegelsymmetrisch opgebouwd, wat wil zeggen dat de linker- en rechterhelft van het servet elkaars spiegelbeeld zijn. Daardoor kunnen we Avontmael ons Heren aan de linkerkant goed lezen en zien we de tekst aan de rechterkant in spiegelbeeld. De tekenaars bij Spanjaard vertaalden dit servet naar een nieuw ontwerp. Het Avondmaalsservet uit 1859 heeft immers eenzelfde indeling; Christus aan het hoofd van de langwerpige tafel met links en rechts zes discipelen. Het beeld is echter nu alleen ter weerszijden van de tafel spiegelsymmetrisch, de linker en rechter helft van de tafel met Christus aan het hoofdeinde zijn niet aan elkaar gelijk. Christus heft de rechterhand zegenend omhoog, met zijn linkerhand houdt hij een drinkbeker vast. Aan zijn linkerzijde zit Judas met een geldbeurs in de hand. Sommige discipelen hebben een