pagina 7 winter 2010

7 die verzameling staat, op ‘de earner booven aan straet waar ‘de schoorsteen [is] verciert met porcelaine’. De mode om porselein zo op te stellen, was toen juist ontstaan. Het is duidelijk is dat men goed op de hoogte was en dat het Haagse huis als represen- tatief verblijf was ingericht. Dat gold eens te meer voor het nieuwe onderkomen dat Jacobs zoon Johan Hendrik door Daniel Marot liet ontwerpen, een stadspaleis dat de politieke ambities van de van Wassenaers onderstreepte. Uiteraard moest daar een nieuw, passend interieur in komen en nadat de oude boe- del in 1715 geveild was, besteedde Johan Hendrik de rest van zijn leven om de Kneuterdijk in te richten met een indruk- wekkende verzameling kunst. Ook op het gebied van porselein liet hij zich niet onbetuigd. In de verzameling nota’s die er van hem bewaard zijn gebleven, zitten de aanwinsten van 202 stukken porselein, die hij voor in totaal 5.600 gulden verwierf. Het hier afgebeelde voorbeeld voor de aan- koop van ‘77 schotels extra oad Japans coeleurd Porcelijn’ verwijst vrijwel zeker naar Kakiemon porselein. Het vertelt ons tegelijkertijd hoe duur Kakiemon rond 1730 nog was, gegeven het gemiddelde jaar- inkomen van een ongeschoolde arbeider van rond de 450 gulden. Veiling De Kneuterdijk-verzameling werd in 1750 voor een deel verkocht om de schulden te betalen die Johan Hendrik na zijn dood had achtergelaten. De volgende bewoner, zijn neef Jacob Jan, veilde in 1769 een volgend deel, waarschijnlijk om zijn extravagante levensstijl te bekostigen. De catalogus van die veiling bevat veel porselein en is onge- woon precies in de omschrijvingen. De helft van het Japanse porselein was in Kakiemon stijl, aangeduid als ‘Oude gecouleurde Japansche porceleinen van de eerste classe’. Maar liefst elf bestaande voorstellingen kunnen uit de beschrijvingen afgeleid worden, zoals nummer ‘65. Twee agtkantige Kommen, van binnen met Rietbossen en bloemwerk.’ Hiervan is in de collectie van Twickel een exemplaar overgebleven. De vraag rijst waar de grote Twickel ver ­ zameling van Kakiemon vandaan kwam. De Kneuterdijk is ondanks de veiling van 1769 een goede kandidaat. We weten dat er ook na die datum nog een enorme hoeveel- heid in het huis over bleef. Toen het huis in 1816 werd verkocht en de inventaris werd opgemaakt, telde de inboedel maar liefst 2.500 stukken. Met het overplaatsen daar- van naar de andere huizen in het familie- bezit kon vast niet alles ondergebracht worden, maar het is goed mogelijk dat bijzondere stukken behouden werden. Erfenissen Een andere bron is het bezit van Jacoba Elisabeth van Strijen. Zij bracht omvang- rijke erfenissen mee toen zij in 1767 met Carel George trouwde. Het restant van het wapenservies op Twickel met het wapen van de Van Bambeeck familie is welhaast zeker uit haar bezit afkomstig. Het Kakiemon porselein kan evengoed via deze weg Twickel zijn binnen gekomen. In ieder geval kan geconcludeerd worden dat de Kakiemon verzameling een oude is. Er zijn sets van theegerei en borden, vaak in verschillende maten en soms in grote hoeveelheden. Dergelijke aantallen kunnen gekocht zijn hetzij toen Kakiemon nieuw was in de late i7 de eeuw, hetzij in de i8 de eeuw, toen I7 dc -eeuwse boedels op de markt verschenen. Het is vrijwel uitgesloten dat ze nadien zijn verworven. Porseleinver- Kom, Kakiemon porselein, Japan, 7670-1690. Collectie Kasteel Twickel, JK 43. zamelingen waren toen verspreid geraakt en bovendien wijst niets op interesse voor oud porselein bij de latere bewoners. Ongekend Een verdere reden is het voorkomen van stukken die in Japanse smaak zijn versierd, niet bestemd voor export naar Europa. Die kwamen in de i7 de eeuw maar mondjes- maat naar Nederland en moeten erg exclu- siefzijn geweest. Die groep, samen met de sets van borden en theegerei, maakt het assortiment heel uitzonderlijk. De meest verwante verzameling is die van Burghley House in Engeland. De Twickel-collectie is daarmee van een ongekend zeldzame samenstelling en omvang, die in Nederland, maar eigenlijk ook daarbuiten, zijn weerga nauwelijks kent. De overzichtstentoon- stelling in Leeuwarden biedt een uitgelezen kans om met deze en andere Kakiemon- collecties kennis te maken. Men no Fitski Conservator Oost-Aziatische kunst, Rijksmuseum Amsterdam