pagina 6 zomer 2010

Twickel I Landbouwontwikkelingen in de 19 e eeuw J.D.C baron van Heeckeren heeft een heel belangrijke rol gespeeld bij de ontwikkeling van de landbouw op Twickel. Hij stond aan de basis van de verdeling van de gemeenschappelijke woeste gronden, de zogenoemde markeverdeling. De markeverdeling was tevens de aanleiding voor een totale herinrichting van grote delen van het landgoed Twickel. De hoge delen van ons land zijn al meer dan 2000 jaar voor de landbouw in ge- bruik. De landbouwbedrijven waren talrijk en klein van omvang. Door slechte verbin- dingen was men vooral gericht op zelfvoor- ziening. De kern van het bedrijf bestond uit enkele hectares akkerland die te vinden waren op de hoger gelegen essen en kampen. Het grote probleem was om deze akkers voldoende vruchtbaar te krijgen. Mest was toen nog een schaars artikel. Om in de behoefte aan mest te voorzien, hield men vee dat op de gemeenschappe ­ lijke woeste gronden (markegronden) werd geweid. De bedoeling was dat de mest nachts in de potstal gedeponeerd werd. Vermengd met plaggen die ook van de markegronden kwamen ging deze mest later naar de akkers. De eigenaren van de gewaarde erven in een bepaalde buurtschap vormden de marke- organisatie die samen de gemeenschappe ­ lijke markegronden beheerden. De huidige buurtschappen zoals Deldeneresch, Azelo, Oele, Woolde, Beckum en Bentelo zijn alien voortgekomen uit de voormalige marken. Armoede Nederland kende aan het begin van de 19 e eeuw veel armoede. Er werd veel honger geleden, zeker na de mislukte oogsten van 1816 en 1817. In die periode versnelde de groei van de bevolking. Met name op het platteland. Uitbreiding van het landbouw- areaal en de werklozen omscholen tot landbouwers was de oplossing. Ter uitvoe- ring hiervan is de Maatschappij van Weldadigheid opgericht. Onder leiding van de militair Johannes van den Bosch werd in 1818 de ‘kolonie’ Frederiksoord gesticht in de jaren daarna volgden er meer. Armen uit de steden gingen hier de woeste gronden bewerken teneinde als boeren in hun eigen bestaan te kunnen voorzien. Dit initiatief werd gesteund door veel vooraanstaande personen in ons land. Voorzitter was prins Frederik, de broervan koning Willem II. Ook de familie van Heeckeren heeft het belang van de landbouw als bron van welvaart en werkgelegenheid ingezien. Op particulier initiatief werden rond 1840 de eerste landbouwmaatschappijen opge ­ richt. Opmerkelijk genoeg waren hierbij geen landbouwers betrokken. Het was een initiatief van ‘heren’. Het landbouwonder- zoek en -onderwijs werd pas vanaf 1886 als een overheidstaak gezien. Landgoedeige- naren, en dus ook J.D.C. van Heeckeren, vormden een belangrijke voorhoede van de landbouw. We mogen aannemen dat hij op de hoogte was van de nieuwste ontwikkelingen maar ook wist wat er onder de landbouwers leefde. Verdeling van de markegronden In de Franse Revolutie vond men het idee van de gemeenschappelijk beheerde markegronden uit de tijd. Door deze gronden te verdelen onder de bewoners van de marken zouden die het beste uit de grand halen, was de redenering. Dat leidde in 1810 tot de Wet op de Markeverdeling. Het zou echter tot het midden van de 19 eeuw duren eer de markeverdeling ter hand werd genomen. Als belangrijkste eigenaar was J.D.C. baron van Heeckeren in een aantal buurt ­ schappen de markenrichter ofwel de voor ­ zitter van de het markebestuur. I n de prak- tijk zal dit voorzitterschap vaak door de toenmalige rentmeester van Twickel vervuld zijn. De markeverdeling was geen makkelijk project. Er was veel tegenstand. De landbouwers zagen de markeverdeling eerder als een bedreiging voor hun land- bouwsysteem. Zij konden de heidevelden nog niet missen. De landloze inwoners van de marken vreesden dat hun mogelijkheid vee te weiden op de markegronden zou verdwijnen. Azelo De markeverdeling van Azelo is uitvoerig beschreven. In de marke Azelo waren 10 gewaarde erven (6 van Twickel) en 42 huizen (14 van Twickel). De besluiten over de verdeling van de gemeenschappe ­ lijke gronden en het verdelings- en herinrichtingsplan werden genomen door de gewaarde erven. Van Heeckeren heeft hier als voorzitter van de marke een plei- dooi gehouden voor de verdeling in het be ­ lang van de landbouwontwikkeling. Hier- mee wist hij de rest van het markebestuur voldoende te overtuigen. Na het besluit tot verdeling is onder leiding van Van Heecke ­ ren een plan voor de markeverdeling op- gesteld. In het huisarchief van Twickel zijn de plankaarten van de markeverdeling te vinden, die laten zien dat het niet bleef bij verdeling van de voormalige markegronden. De herinrichting van het gebied, zoals het De rode lijnen geven aan welke grond Twickel voor de markeverdeling bezat, de blauwe welke grond van de marke Azelo was. Met pijlen is de verplaatsing van de boerderijen weergegeven.