pagina 24 herfst 1994

Ruim 200 jaar oude Piet Paaltjens boom nogaltijd intact Dichter-dominee Francois Haverschmidt liet in 1879 visitekaartje achter op oude beuk In het verleden zijn veel bomen, vooral beuken, een geliefd object geweest om er namen of zelfs liefdesverklaringen in te kerven. De ‘vandalen’ van vroeger – want tegenwoordig ziet men het steeds minder – waren vaak verliefde paartjes die hun liefde trachtten te vereeuwigen door hun namen in de bast van een boom te krassen. Overal op Twickel treft men dan ook beuken aan die van dergelijke vrij algemene littekens zijn voorzien. A1 meer bijzonder zijn de bomen, waarin vlak na de oorlog in het bos gelegerde Canadese bevrij- ders, waarschijnlijk uit verveling, hun nationaal embleem, de ‘maple leaf (esdoornblad) en hun namen, hebben gesneden. Toch is misschien een van de meest uitzonderlij- ke bomen op Twickel wel de zogenaamde Haverschmidt-boom in het park tegenover het kasteel. Maarten Hermanussen Dit jaar een eeuw geleden stierf in Schiedam op tragi- sche wijze de vrijzinnige predikant Francois Haver ­ schmidt (1835-1894). Hij werd bekend onder zijn schuil- naam Piet Paaltjens, Leids student theologie en dichter van ironische en ontroerende verzen. Zijn „Immortellen” leven nog voort in menig bloemlezing; zijn „Snikken en Grimlachjes” met bekende gedichten als „De Zelf- moordenaar” en „Des Zangers Min” in 1867 voor het eerst verschenen worden dit jaar nog eens herdrukt. Aan hem wijdde het Letterkundig Museum ter gelegenheid van zijn lOOste sterfdag eerder dit jaar een bescheiden tentoonstel- ling. Depressies Na zijn studietijd werd Haverschmidt predikant in ver- schillende gemeenten. De jonge dominee in Foudgum en later in Den Helder kon zijn modeme vrijzinnige ideeen niet kwijt aan deze gemeenten. Vanaf 1864 tot aan zijn dood in 1894 was hij predikant in Schiedam. Zijn vrijzin ­ nige prediking was ook daar een bron van spanningen. Als hij zich nog met de letteren bezighoudt is het gelegen- heidspoezie of -proza. De zwaarmoedige Haverschmidt lijdt aan zware depressies. In 1868 overlijdt zijn zoontje Nico. Goed twee jaar later sloeg het noodlot in zijn prive leven opnieuw toe: Haverschmidts gezondheid kreeg een zware slag. In 1870 komt dan de eerste grote crisis in zijn leven; deze ineen- storting blijkt later een keerpunt in zijn leven. Hij verblijft voor herstel in de Gelderse bossen van Laag Soeren. Nadien spreekt uit zijn preken steeds meer een toon van Het bekende portret van de jonge dichter Piet Paaltjens ongeloof en twijfel. De plotselinge dood van Haverschmidts vrouw in 1891 lijkt zijn depressies te heb ­ ben vergroot. Uiteindeljk pleegt Francois Haverschmidt in 1894 zelfmoord. Haverschmidt als tekenaar De tentoonstelling over Haverschmidt in Den Haag bevatte de gebruikelijke zaken: vergeelde foto’s, prenten, boeken, diverse documenten. Maar wat verrassender was, waren de vele schetsen en tekeningen die Haverschmidt ook maakte. Dat is een veel minder bekend aspect van zijn persoonlijkheid. En die geestige, soms ironische, vruchten van zijn tekenstift vervaardigt hij nog wel lang na zijn Leidsejaren. Heel geestig is het getekende verslag dat hij maakte van zijn huwelijksreis in 1863. Ook tijdens een reis door Zwitserland tekende hij volop. Heel aardig tenslotte is zijn getekend verslag van een reisje langs de Rijn in juni 1879. In datzelfde jaar zou hij ook de bossen van Twickel bezoe- ken! Leeftijd In zijn artikel over de Haverschmidt-boom in een Twickelbulletin (het vroegere verenigingsorgaan van de