pagina 23 herfst 1995

De voorgestelde op het in de gracht gevonden timpaan toont gelijkenis met de afbeelding op het graf in de Deldense kerk. Foto: H. Reynders. Frederik van Twickelo was gehuwd met Roelofje de Vos van Steenwijk. Foto: H. Reynders. Timpaan metfiguur in relief boven het venster, links naast de ingang van kasteel Twickel. Foto: huisarchiefTwickel. vertoont echter een deels gedempte tussengracht, ongetwij- feld door het dumpen van afbraakmateriaal. In de gracht tussen voorburcht en kasteel werden op ongeveer 1.20 m tot 1.50 m diepte grote massieve muur- fragmenten gevonden, die daar „dus” waren ingegooid tij- dens het dempen tussen ca. 1815 en 1821. Deze fragmen- ten bestonden alle uit grote kloostermoppen en wel van afmetingen die niet meer werden gebakken na 1500-1550. Met name de voorgevel van het laatste kasteel moet dus uit kloostermoppen hebben bestaan, die werden gebruikt toen Frederik van Twickelo zijn edelmanshuis bouwde. Die voorgevel moet gehandhaafd zijn tijdens alle latere ver- bouwingen. Echter niet slechts de kloostermoppen wijzen op het handhaven van delen van het oude „Twickel”-kasteel. In de gracht werden vele bouwfragmenten gevonden die ook elders worden aangetroffen bij laat Middeleeuwse of vroe- ge renaissance-kastelen. Met name de tympanen die de vensters hebben getooid, zijn identiek aan de tympanen die ook in de gevel van het huidige kasteel Twickel in Delden zijn te zien. Er zijn tym ­ panen bij met een stralenkrans of schelpversiering, die we ook kennen uit dakkapellen van Twickel. Voorts werden grote Bentheimerzandstenen tympanen gevonden met in relief daarop een gezicht, zoals ook in de Twickel gevel. Voeg daarbij de eveneens aangetroffen Bentheimer pilas ­ ters, dan rijst een beeld op van een 16e eeuwse renaissan- ce-gevel, zoals Twickel ons nu nog toont. Uit het bonvenstaande moet de conclusie worden getrokken dat het Huys dat in 1821 werd afgebroken een voorgevel heeft gehad die stamde uit de 16e eeuw. Bouwheer Wie was de bouwheer van dat Hengelose renaissance- kasteel? De beide tympanen met een relief tonen een manne- en vrouwe-kop, zoals we die ook kennen van Twickel. De manne-kop laat een gezicht zien met een tweeslippige baard en snor met op het hoofd een soort kalotje of muts. Achter het hoofd is een stralenkrans te zien, zoals op de kapeltympanen. Vergelijken we de kop van het relief met de grafsteen van Frederik van Twickelo in de Oude Kerk te Delden, dan valt enige overeenkomst op. Beide stenen vertonen een mannegezicht met lange baard en snor. Beide mannen dra- gen een kalotje of muts en de stralenbundel achter het hoofd is identiek. De enige conclusie kan eigenlijk zijn, dat we in beide gevallen te doen hebben met een afbeelding van Frederik van Twickelo. De veronderstelling zou zelfs mogelijk zijn dat het beeld op het tympaan als voorbeeld gediend heeft om het epitaaf te maken. Het vrouwegezicht in het andere tympaan moet dan afkomstig zijn van Roelofje de Vos, de vouw van Frederik van Twickelo. Overeenkomst met Twickel Gezien de familieband, Frederik was een broer van de bezitter van Twickel, Johan III van Twickelo, is de over ­ eenkomst tussen de huizen Hengelo en Twickel niet zo verwonderlijk. De omamenten van Huys Hengelo zijn dui- delijk van ouder datum, ze zijn wat primitiever van stijl dan die van Twickel. Huys Hengelo, gebouwd in het begin van de 16e eeuw, heeft zeer waarschijnlijk gediend als voor ­ beeld voor de bouw van Twickel. Deze vond plaats vanaf 1551 en geschiedde in opdracht van Goossen van Raesfelt, de schoonzoon van Johan III van Twickelo en dus Frederik’s aangetrouwde neef. Conclusies Ook het laatste Huys te Hengelo had nog een renaissan- ce-gevel uit het begin van de 16e eeuw. De verhalen over radicale nieuwbouw in de 17e en 18e eeuw kunnen niet juist zijn en kunnen hoogstens slaan op verbouwingen of restauraties. Hergebruik van duizenden kloostermoppen, afgevoerd van afbraak elders, lijkt niet erg waarschijnlijk. Ook de versieringen wijzen op de 16e eeuw. De gevels van Huys Hengelo en Twickel vertoonden grote overeenkomsten. De tot ons gekomen tekeningen van Stellingwerf en Steenbergen (beide niet getekend naar de werkelijkheid), blij ken een onbetrouwbaar beeld te geven van de situatie in de 17e en 18e eeuw. Het edelmanshuis van Frederik van Twickelo – een renaissancegebouw – moet eeuwenlang een visitekaartje geweest zijn van Hengelo, vergelijkbaar met het kasteel Twickel zoals dat in onze dagen nog is.