pagina 22 herfst 1995

Huys Hengelo, een Renaissance-kasteel Recente opgravingen leggen elementen bloot uit de vroege zestiende eeuw Het huis Twickel is een van de weinige renaissance-gebou- wen die Twente kent en over het uiterlijk van andere huizen uit het einde van de Middeleeuwen en de 16e eeuw is weinig bekend. Door opgravingen op het terrein van het vroegere Huys Hengelo in mei en juni onder leiding van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek is aan de kennis van die kastelen een belangrijke toevoeging gedaan, waar- over een boek zou zijn te schrijven. H. Reynders Om de gegevens die verzameld werden te kunnen inter- preteren en op waarde te schatten, dient eerst een korte samenvatting te volgen over de bouwgeschiedenis van genoemd Huys, voor zover die tot de opgravingen bekend werd geacht. Allereerst was er sprake van een Hof te Hengelo sedert minstens de 13e eeuw. Dat heeft geduurd tot het prille begin van de 16e eeuw toen Frederik van Twickelo daar een edelmanshuis bouwde (na de zogenaamde Zwolse oorlog). Tevens is bekend dat bij die Hof in de 15e eeuw een grote verdedigbare spieker stond met bruggen en grachten. Vermoedelijk was die spieker te vergelijken met een woontoren of donjon, zoals die in het Munsterland meer voorkwamen. Dit edelmanshuis zou in 1615/16 zijn vervangen door een havezate, gebouwd door Unico Ripperda, welk kasteel in 1619 deels afbrandde en weer werd herbouwd. Later stond op dezelfde plaats een groot vierkant gebouw, ook met grachten er omheen, dat verrezen zou zijn aan het einde van de 17eofhet begin van de 18e eeuw. Uiteindelijk werd dat Huys in 1821 voor afbraak verkocht. Oude opvattingen Over het Huys van de Hengelose Van Twickelo’s ston- den ons geen gegevens ter beschikking, maar van de beide latere huizen waren een tweetal tekeningen aanwezig. Het Huys van de Ripperda’s zou volgens de tekening van Stellingwerf een L-vorm hebben gehad, waarvan een deel ouder leek dan een ander. Volgens deskundigen zou Stellingwerf in zijn tekeningen minimaal minder betrouw- baar zijn en er wordt zelfs aan getwijfeld of hij ooit het Huys Hengelo heeft gezien. De tekening van het 18e eeuwse Huys werd uit herinne- ring getekend, ongeveer 40 jaar na afbraak, zodat ook die afbeelding onnauwkeurigheden kon vertonen. Volgens de geaccepteerde opvattingen zou er in ieder geval sprake zijn geweest van drie verschillende edel- manshuizen op dezelfde plek, die van de Van Twickelo’s, de Ripperda’s en de Van Coeverdens (of Keppels?). Het graf van Frederik van Twickelo, overt. 1545, in de Oude Kerk van Delden. Foto: G. van Zeben. Nieuwe inzichten Tijdens de opgravingen in het voorjaar van 1995 wer ­ den funderingen bloot gelegd op het kasteeleiland en het terrein van de voorburcht. Het voert te ver om alle aspec- ten die bekend werden in extenso te belichten en we beper- ken ons hier tot het kasteeleiland en een deel van de vond- sten in de grachten. Allereerst bleek dat er inderdaad sprake is geweest van verschillende bouwperioden. Het blootgelegde fundatie- patroon is qua vorm, materialen en opbouw te zien als een overblijfsel van verschillende bouwperioden die vermoe ­ delijk teruggaan tot de 1 le of 12e eeuw. De gevonden bouwfragmenten in de grachten laten ech- ter een interessant licht schijnen op de bouwelementen van het laatste Huys, die in die grachten zijn gegooid tijdens de afbraak in 1821. De Hottingerkaart van 1783 laat zien dat de binnengracht toen nog geheel intact was. Ook de minuutplannen die dien- den voor het samenstellen van de eerste kadastrale kaart van 1821, tonen nog een intacte binnengracht. De kaart van 1821