pagina 21 winter 2007

water pompen, het melken van de koe en het vegen van de vloer en het wiegen van een baby. Kortom, allemaal bezigheden waar Marie zich nooit mee bezig zou hou- den, op het handwerken na. Maar ze moest uiteraard wel op de hoogte zijn van al deze vaardigheden om later het huishouden zo goed mogelijkte ‘bestieren’. De poppetjes zijn gedetailleerd uitgesneden en beschil- derd, bepaalde onderdelen zoals de hoed- jes, werden al wel in serie gedraaid, maar het vervaardigen van deze poppetjes was nog grotendeels handwerk. Prachtig is het miniatuur breiwerkje met de flinterdunne ijzeren breinaaldjes van het dametje, die op een met zijde bekleed stoeltje zit. In de wastobbe ligt de vuile was, vervaardigd uit zorgvuldig verfomfaaid papier, terwijl de keurig gestreken was uit strak gevouwen papiertjes bestaat. Oberammergau Hoewel de productie van houten speel- goed in bosrijke gebieden als Brechtesga- den, Oberammergau en het Erzgebergte in Duitsland al een eeuwenlange traditie kende, die teruggaat tot in de i6e eeuw, werd het in de ige eeuw door allerlei indu ­ stries ontwikkelingen mogelijk ook houten speelgoed steeds meer in serieproductie te vervaardigen. Voordat deze serieproductie op gang kwam, werd houten speelgoed nog met zorg bewerkt, gedraaid en uitge ­ sneden door ambachtslieden, zogenaamde thuiswerkers met kleine ateliers. Voor boe- ren was het heel gebruikelijk om in de win ­ ter een bijverdienste te hebben en ook zij hielden zich dan bezig met vervaardigen van allerlei houten producten, van huis- houdelijke artikelen tot speelgoed en kerst- boomversiering. Duitse houtdraaiers en houtsnijders werden in heel Europa geroemd om hun vakwerk. Verschillende ambachtslieden bundelden hun krachten en met behulp van nieuwe technische voorzieningen kon er steeds meer houten speelgoed geproduceerd worden. Hand ­ werk en machinaal werk werd nog lange tijd gecombineerd bij de vervaardiging van houten speelgoed. Verschillende onderde ­ len konden in serie worden gedraaid en vervolgens met de hand worden beschil- derd, beplakt en afgewerkt. De doos met Weibliche Beschaftigungen is hier een mooi voorbeeld van. Enige jaren geleden nam ik een aantal van de houten dametjes mee naar het Germa- nisches Museum in Neurenberg. Toen ik ze aan de conservator liet zien, kon hij niet geloven dat ze nooit waren overgeschil- derd, zo helder waren de kleuren geble- ven! Gezien de bijzondere kwaliteit van het houtsnijwerk en de wijze waarop ze geschilderd zijn, zouden ze volgens hem uit Oberammergau moeten komen. Hoe ­ wel er hier en daar een armpje of ander detail ontbreekt, zijn de poppetjes nog in goede staat. Ik denk dat ze nog zo mooi zijn, omdat Marie er eigenlijk niet mee kon spelen. Ze kon ze neerzetten, er slechts naar kijken en er van alles bij fan- taseren…. Christine Sinninghe Damste