pagina 21 voorjaar 2006

De speciale pinnetjes die in het spel meer punten opleveren als lot daarop valt. Vaugeois fichesdoos. V.I.n.r. de luchtballon.dametje met verrekijker, "snorremans", dolfijn en mannetje in zwart. mij wel mogelijk dit Lotto Dauphin nauw- keurigerte dateren; het moet rond 1783 zijn uitgegeven. Het waren de twee broers Montgolfier die met hun luchtballonexpe- rimenten in Frankrijk heel wat opzien baar- den aan het eind van de i8e eeuw. De eer- ste bemande ballonvlucht boven Parijs op 21 november 1783 trok duizenden toe- schouwers. Deze uitvinding was zo sensa- tioneel, dat de luchtballon vanaf dat mo ­ ment in verschillende spellen terug te vinden is. Marchand Vaugeois Afgelopen zomer bekeek ik een bijzonder Lotto Dauphin in musee Carnavalet in Pa ­ rijs. Dit spel behoorde tot het weinige speel- goed dat de Dauphin, de oudste zoon van Lodewijk XVI, mee mocht nemen toen hij gevangen werd gezet in Le Temple vlakbij de Bastille. Naastenkele loden soldaatjes en een biljarttafeltje, dat toen voor kinderen in de mode was, kon de Dauphin 00k met het lotto spelen. Eigenlijk was het Lotto Dauphin voor volwassenen bedoeld en werd het lottospel pas vanaf de i9e eeuw in allerlei varianten op de markt gebracht als educatief spel voor kinderen. Een wonder- lijke gedachte dat de Dauphin zich af en toe kon vermaken met dit lottospel, waardoor zijn tragische gevangenschap tijdens de Franse Revolutie misschien enigszins ver- zachtwerd. De Dauphin overleed optienja- rige leeftijd in de gevangenis. De Franse troonopvolgers werden destijds ‘Dauphins’ genoemd waardoor het misverstand is ont- staan dat het Lotto Dauphin speciaal voor de zoon van Lodewijk XVI werd ontworpen. Maar aangezien is gebleken dat handelaar en uitgever Vaugeois te Parijs op 12 Sep ­ tember 1775 de rechten kreeg het spel op de markt te brengen, moet het spel al tien jaar bestaan hebben voordat de Dauphin werd geboren. Van deze Vaugeois kwam onlangs een doos met spelfiches tevoorschijn uit een kastje in 6en van de vertrekken in het kasteel. Deze fichesdoos dateert uit dezelf- de periode als het Lotto Dauphin, maar het is niet met zekerheid te zeggen of deze bij het lottospel hoort. Vermaak in het prieel. Dat 00k het Lotto Dauphin in de ige eeuw aangepast werd voor kinderen, blijkt uit een Lotto Dauphin van rond 1830 in musde Poissy bij Parijs. Opmerkelijk is dat dit 19c eeuwse Lotto Dauphin in Poissy 00k meer- dere pionnen kent. Deze zijn heel stilistisch uitgevoerd en niette vergelijken met de fi- guurtjes in het spel op Twickel. Kennelijk zijn er na 1783 toch 00k varianten geweest op het Lotto Dauphin, waarbij naast de dol- fijn andere figuurtjes een rol speelden. Een romantische illustratie op het deksel van dit spel toont Lotto Dauphin-spelende kinderen aan een tafel in een weelderige parktuin. In de i8e eeuw kwamen de thee- huisjes en prielen in de mode. In welge- stelde kringen was het gebruikelijk dat daar bij mooi weer een deel van de dag werd doorgebracht. Het is heel goed mogelijk dat er op deze momenten Lotto Dauphin werd gespeeld. Ook het Lotto Dauphin op kasteel Twickel is uitermate geschikt om mee te nemen op reis of naar een prieel in de tuin. Het compacte opbergsysteem van het bord- spel met schuifdeksel en de speciale ‘num- mertjeshouder’ zorgden ervoor dat de on- derdelen van het spel niet zo gemakkelijk kwijt konden raken. Bovendien is de grote doos met draaghengsels enigszins bescha- digd; Zij ziet er inderdaad ‘bereisd’ uit. Cezien de datering van het spel, denk ik dat we net als met het Vaderlandsch historie- spel, waarover ik in het laatste Twickelblad schreef, te maken hebben met een spel van Marie Corn£lie van Wassenaer Obdam of zelfs nog van haarouders. Na twee eeuwen werd dit spel onlangs door enkele deelnemers aan de keukentafel van het kasteel weer gespeeld! Christine Sinninghe Damsti – Hopperus Buma In het vorige nummer verscheen een artikel over een bijzonder bordspel, geschreven door Christine Sinninghe Damst£. In dit nummer en ook in volgende nummers zul- len artikelen over speelgoed en kinderboe- ken op Twickel van haar hand verschijnen. Wie is Christine? Christine Damst£ doet al meer dan dertig jaar onderzoek naar de geschiedenis van oude spellen en speelgoed uit de ige en eerste helft van de vorige eeuw. Voor dit on ­ derzoek haalt zij veel informatie uit haar veelzijdige speelgoedcollectie, die zij vanaf haar 13c jaar heeft opgebouwd. In 1986 begon zij aan een tweejarig inven- tarisatieproject van het speelgoed en de kinderboeken op kasteel Twickel. Dit resul- teerde o.a. in een artikel in het jaarboek Twente 1989 over de jeugd van de drie kin ­ deren van Heeckeren van Wassenaar. In de loop der jaren heeft Christine een internati- onaal netwerk opgezet en ook via e-mail contacten met binnenlandse en buitenland- se speelgoedmusea. Hierdoor heeft zij nog meer achtergrondinformatie kunnen vinden over het speelgoed op het kasteel en is mo- menteel bezig deze informatie aan het do- cumentatiesysteem toe te voegen.