Spelevaren op de vijver van Al vele jaren ligt er in de speelgoedkamer van Twickel een scheepsmodel van een Franse kotter. Het ligt er al lang wat treurig en in de steek gelaten bij. Dat is de reden dat ik afgelopen zomer Elisabeth Spits uitnodigde, conservator scheepsmodellen van het Nederlands Scheepvaart- museum Amsterdam, om naar ditfraaie speelgoedschip te komen kijken en mij er meer over te vertellen. Zij tuigde de kotter provisorisch op, om een indruk te geven hoe het geweest was en weer zou kunnen zijn. Op die stralende zomerochtend zijn wij naar de vijver in het park gewandeld en zagen in gedachten George en Rodolphe van Heeckeren van Wassenaer met dit prachtige zeilschip, dat zij de naam Narval hadden gegeven, bij de vijver spelen… Model Het speelscheepje is een model van een zogenaamd kotterjacht. Dit scheepstype verscheen in Nederland rond 1850 op het water. In Engeland en Frankrijk al eerder. De datering komt aardig overeen met de periode dat George en Rodolphe van Heec ­ keren van Wassenaer, de leeftijd hadden om speelboten op de vijver van Twickel te laten varen. Het kotterjacht is direct herkenbaar als speelmodel, vanwege de zware kiel en het extra gewicht dat onderaan de kiel zit. Het lijkt later aangebracht om het model beter te laten zeilen. Het model is vrij groot, de romp is 1 meter 65 lang en het is 1.75 meter hoog. Er was dus zeker een volwassene voor nodig om het op te tillen en te water te laten. Boven- dien moesten de zeilen in de juiste stand worden gezet en 00k daarvoor waren de negenjarige George en zevenjarige Ro ­ dolphe nog net te klein. Mogelijk dat het aan de ene kant van de vijver te water werd gelaten, zodat het met halve wind naar de overkant zeilde, waar de kinderen het op- vingen, omdraaiden en met een zetje weer naar de overkant terug lieten varen. Traditie De aanwezigheid van dit model in de speelgoedkamer van Twickel past in een traditie van een waterrijk land, leder kind kon een zeil op een oude klomp zetten en zo zijn eigen speelschip maken. Voor kin ­ deren van rijke ouders werden al in de 17c en i8e eeuw speelmodellen gebouwd. In de collectie van het Nederlands Scheep- vaartmuseum worden meerdere speelmo ­ dellen uit die tijd bewaard, onder andere een model van een boeier. De latere Keur- vorst van Beieren, Carl Albert, kreeg deze in zijn kinderjaren. Parijs De kotter is vrijwel zeker in een winkel ge- kocht en fabrieksmatig vervaardigd. Mis- schien wel in Parijs, waar de familie nog al eens verbleef. In 1864 verbleef de gehele familie, de gouvernante en twee andere le- den van het personeel, Jansje en Willem de hele maand april in Parijs. Ze logeerden in hotel de Londres en maakten vele uitstap- jes, o.a naar het Bois de Boulogne, waar toen 00k met speelscheepjes gevaren werd. Het zou heel goed kunnen dat de kinderen de Narval, zeilend onder Franse vlag, tij- dens deze reis cadeau hebben gekregen. Na een buitenlandse reis was het heel ge- bruikelijk dat de gekochte spullen later thuis bezorgd werden, per vrachtkist. Zo zal het 00k met het schip gegaan zijn. Uit de kleine beschadigingen aan de romp en de gebroken giek, blijkt dat er echt mee gevaren en gespeeld is. Het zou de moeite waard zijn de Narval te laten restaureren en in oude glorie te herstellen! Elisabeth Spits en Christine Sinninghe Damstt Een opgetuigde Narval.