pagina 20 voorjaar 2008

De gevonden ‘schouw-voorplaat’ zou hier passen… De schouwenTwickel In het najaarsnummer van 2006 werd mel ­ ding gemaakt van restauratie van twee koe- koeken of lichtkolken. In de schuine wand van een van deze koekoeken werd een 190 cm lange en 40 cm hoge zand-stenen plaat aangetroffen. Het was duidelijk dat die plaat, waarop een aantal heraldische wapens waren uitgehakt, oorspronkelijk langer moet zijn geweest, want de beide uiteinden gaven een onregel-matige breukrand te zien. Kennelijk heeft men bij het hergebruik van deze plaat aan beide einden een deel verwij- derd. Het feit dat we hier te doen hebben met een fraai gebeeldhouwde steen, toont dat deze steen van de makers van de lichtval weinig waardering kreeg. Aan een van de hoeken van de zandstenen plaat is zelfs een vierkant stuk afgehakt, waardoor regenwater dat in de koekoek zou lopen, kon afvloeien. De steen heeft de grauw-grijze naturelkleur. Of de steen vroeger gepolychromeerd is geweest, is niet meer vast te stellen. De vlakke achterkant van deze grote wapen- steen was naar boven gekeerd, terwijl de heraldische wapens naar onderen waren gekeerd. Bij het hergebruik werd geen enkel respect getoond voor het prachtige kunst- zinnige aspect van het kunstwerk. Beschouwen we deze grote steen met heral ­ dische wapens, dan vallen allereerst de weel- derige acanthusbladmotieven op. De lang- werpige steen is door twee verticale pilasterzuiltjes in drie delen gedeeld. Deze zuiltjes, typisch voor renaissance verfraaiin- gen, tonen aan de onderzijde een wapentje. Aan de ene kant het wapentje van Van Raes- felt, aan het andere dat van Bem melsberg. Centraal tussen de pilasters het dubbelwa- pen van Van Raesfelt en Bem melsberg. Beide laatste wapens aaneen verbonden, als bij een huwelijkswapen. Cezien deze twee verbonden wapens moet dat dubbelwapen toegedacht worden aan Coossen van Raes ­ felt en zijn tweede echtgenote Ermgard van Bemmelsberg, de enige verbintenis tussen beide families op Twickel (Ermgard was eer- der gehuwd geweest met een Johan van Raesfelt). Aan de uiteinden van de grote steen, links en rechts van de zuiltjes zien we de wapens van respectievelijk de moeder van Goossen en de moeder van Ermgard. De vraag rijst: waar komt die heraldische wapensteen vandaan? We kennen de wapen- stenen van de vele geslachten die met het kasteel Twickel zijn verbonden. De meeste bevinden zich aan de erkers op de frontge- vel. De huidige wapens aan die erkers stam- men uit de tweede helft van de i ge eeuw. De gevonden wapensteen past nergens aan die erkers, gezien de totaal afwijkende afmetin- gen. De achtergevel komt niet in aanmer- king. We zullen daarom een oorsprong in het interieur moeten zoeken. De ornamen- tiek en het centraal geplaatste dubbelwapen van Raesfelt en Bemmelsberg wijst op een herkomst in de renaissance; omstreeks 1556-’6o. Goossen van Raesfelt huwde in tweede echt immers in 1556. Zoeken we in renaissancebouwwerken dan valt de afmeting en ornamentiek van de vele schouwen op. Zowel in Frankrijk (Amboise, Blois, Chenonceaux, e.a.) als elders zijn vele schouwen uit die tijd versierd met alliantie- wapens. We behoeven slechts naar het His- torisch Museum in Hengelo te gaan om daar een i6e eeuwse schouw met heraldi ­ sche wapens erop te zien, die afkomstig was uit het Huys Hengelo. De schouw in het stadhuis van Kampen (1545) , vervaardigd door Colyn de Nole, heeft 00k korte pilasters die de frontplaat van die schouw in drieen deelt. Meten we de afmetingen van de hui ­ dige grote schouwen in Twickel, dan zou de gevonden ’schouw-voorplaat’ daar passen. Het lijkt alleszins aanvaardbaar om aan te nemen dat de teruggevonden zandstenen heraldische plaat, afkomstig is van een schouw in het kasteel. De oorspronkelijke plaats blijft gissen, maar een suggestie is mogelijk. Goossen van Raesfelt zal destijds na zijn tweede huwelijk, zijn nieuwe echtge ­ note hebben willen eren, respectievelijk pre- senteren. Daartoe lijkt de drostenkamer of de grote ontvangstzaal de aangewezen plek. In kasteel Oiron (Loire) bevindt zich een grote schouw in een galerij, welke plek op Twickel eveneens mogelijk was (vodr 1640 was daar een galerij. Die locaties zijn te meer aanvaardbaar als we bedenken dat een tiental jaren geleden een bijna identieke zandstenen heraldische plaat werd gevon ­ den op de binnenplaats van het kasteel. Gezien het feit dat in 1897 en 1899 een tweetal schouwen van elders in Twickel werd geplaatst, mogen we aannemen dat de gevonden schouwen voordien zijn ver- wijderd.