Lotto Dauphin opnieuw gespeeld Bijna twintig jaar geleden ontdekte ik op de speelgoed- kamer van kasteel Twickel een grote hoge houten doos met daarin een lottospel. Toevallig kreeg ik kort daarna een dergelijk spel uit een nalatenschap in mijn eigen collectie. Hierbij zat gelukkig een papier met de spelregels, waardoor het mij duidelijk werd dat het spel op het kasteel uit de i8e eeuw dateert en Lotto Dauphin heet, genoemd naar de sierlijke, uit been gesneden dolfijnen die een belangrijke rol spelen in het spel. Bij vergelijking van beide spellen viel mij op dat het Lotto Dauphin op Twickel uitgebrei- der was en dat er in dit spel behalve de dol ­ fijnen 00k nog vier andere bijzondere fi- guurtjes zaten. In verschillende musea en andere collecties bleek dat er nog verschei- dene Lotto Dauphinspellen bewaard zijn gebleven, maartot nu toe kent niemand een Dauphinspel met de bijzondere ‘pion- nen’, zoals op kasteel Twickel. Dit was voor mij een reden om verder onderzoek te doen naar dit Franse gezelschapsspel. Hazard- of kansspel Het Lotto Dauphinspel is eigenlijk een on- schuldige variant op de oorspronkelijke kansspellen, waarbij het gokken met geld een grote rol speelde. De hazard- of kans ­ spellen hebben in vele varianten de mens- heid al eeuwen lang geboeid. Onze nog steeds florerende staatsloterij is tegenwoor- dig een keurig gereguleerde vorm van het lotto- of loterijspel, dat zijn oorsprong vindt in Italie (lotto di Genua). Het is bekend dat in de i6e eeuw lotto werd gespeeld onder officieren en adel. Maarook in herbergen en kroegen werd het spel beoefend. In de i8e eeuw kwam het lottospel in onschuldige vorm, gespeeld met fiches in plaats van geldbedragen, steeds meer in de mode bij de gegoede burgerij in Frankrijk en al gauw in grote delen van Europa. Vanaf deze tijd raakten 00k in Nederland de Franse taal, de Franse mode en gewoontes van de adel steeds meer ingeburgerd. Zo deed 00k het Lotto Dauphin zijn intrede in Nederland. De Spelregels Het spel bestaat uit twaalf houten speelbor- den met een veld van negentig genummer- de ronde vakjes met een gaatje in het mid ­ den. Hierin worden uit been vervaardigde pinnetjes met gekleurde rondjes geprikt. De deelnemers aan het spel zetten voordat de spelronde begint, de pinnetjes en de dolfij ­ nen op een nummer naar keuze op het speelbord. Tijdens iedere spelronde haalt ££n van de spelers vijftien nummertjes uit een bijbehorend zakje en legt deze, d6n voor e6n op een speciaal daarvoor gemaakte houder. Wanneer de speler een pinnetje heeft staan op het getrokken nummer dan mag hij dat bedekken met een rond gekleurd benen schijfje. Aan het eind van iedere ron ­ de levert een aantal bedekte nummers met schijfjes van dezelfde kleur een bepaalde score op, die wordt uitbetaald in fiches. De Dolfijnen en de andere bijzondere figuurtjes in het spel leveren meer punten op. Voordat er weer een nummer getrokken wordt, heeft elke speler het recht zijn Dolfijn te verplaat- sen, waardoor de kans op een hogere score toeneemt. Destijds vertelden zeelieden over deze wonderlijke zoogdiervissen, die met indrukwekkende bogen uit het water konden springen. Zo hebben de dolfijnen op dit bordspel de vrijheid om tijdens het spel van het ene getal naar het andere over te sprin ­ gen. De speler die na twaalf rondes de hoog- ste score heeft is de winnaar van het Lotto Dauphin. Luchtballon In het spel wordt een aantal bijzondere pi ­ onnen gebruikt. Naast de dolfijnen is er een luchtballon, een dametje metverrekijkerop een toren, een ‘snorremans’ in uniform met helm op het hoofd en een mannetje met zwarte hoed op en geheel in het zwart ge- kleed. Wie deze figuurtjes gemaakt heeft en of ze een speciale betekenis hebben, heb ik nog niet kunnen achterhalen. Maar het is duidelijk dat het kokette dametje met haar verrekijker naar de luchtballon kijkt. Omdat er in het spel duidelijk sprake is van een luchtballon met gondel was het voor