Jeu de Garibaldi in spelletjeskast Twickel Enige tijd terug las ik het prachtig geschreven boek door Tomasi de Lampedusa ‘De Tijgerkat’. Dit boek, de klassieker van de moderne Italiaanse literatuur, speelt zich af in Sicilie rond 1860. Tijdens het lezen moest ik steeds 1veer denken aan het ‘Jeu de Garibaldi’, waarover ik al eerder schreefin het Twickel Bulletin in 1987, de voorloper van het huidige Twickelblad. Ik vroeg mij toen af hoe dit Italiaanse spel in de speelgoedkast van Twickel terecht zou zijn gekomen, maar kon daar geen antwoord op geven. Ge door de Tijgerkat, kan ik na enig speurwerk, meer informatie geven over het spel en wordt de door mij destijds gestelde vraag alsnog beantwoord. Jeu de Garibaldi is een eenvoudig spel dat slechts bestaat uit een prachtig geYllustreer- de doos, waarvan de bodem is onderver- deeld in een negental vakken. Bij dit spel wordt weinig behendigheid of kennis vereist en we spreken hier dan 00k van een hazard of dobbelspel, waarbij men voor elke worp willekeurig drie muntstukken inzet op een Italiaanse stad. Een ongelimiteerd aantal spelers kan met twee dobbelstenen om een aantal Italiaanse steden dobbelen, die des ­ tijds werden veroverd door de bekende Ita ­ liaanse vrijheidsstrijder Garibaldi. Hij streefde ernaar om van Italie, dat toen uit vele verschillende staatjes bestond, een eenheid te maken, waarvan koning Victor Emanuel II het staatshoofd zou worden Politiek Het spel werd uitgegeven door de Firma Abel Klinger uit Neurenberg en was bedoeld voor de internationale markt. Dit blijkt uit het feit dat zowel de tekst op het deksel van de doos als de spelregels in het Italiaans, Frans, Engels en Duits worden toegelicht. Deze Italiaanse actualiteit had een dusda- nige Europese belangstelling dat de Duitse firma Klinger het aandurfde dit spel op de markt te brengen. In het spel gaatde maker ervan uit dat de spelers op de hoogte zijn van de politieke verwikkelingen in Italie. In de spelregels staat namelijk: ‘commentaar op en uitleg over de diepere politieke bete- kenis van dit spel is vast niet nodig. De spe- lerzal ditzelfwel kunnen bedenken.’ Betrokkenheid De strijd om de eenwording van Italie hield destijds een groot deel van Europa bezig en werd in de kranten op de voet gevolgd. Dit kwam mede doordat een aantal Europese landen direct betrokken was bij deze kwes- tie op Italiaanse bodem. Oostenrijk en Frankrijk waren vanwege politieke verwik ­ kelingen al langere tijd direct betrokken bij degevechten die plaatsvonden binnen Italie en tussen i860 en 1870 meldden zich on- geveer 10.000 vrijwilligers, waaronder Bel- gen, Nederlanders, Zwitsers en Fransen om tegen Garibaldi te vechten in het Zouaven- leger van de Paus ter verdediging van de Pauselijke staten. Ook in Nederland kreeg de hele geschiedenis rondom Garibaldi kennelijk zoveel aandacht, dat ook hier al in i860 een prachtig Garibaldi -spel werd uit gegeven door G. van der Werf Jz., te Veen- dam. Dit spel begint bij de geboorte van Garibaldi in 1807 en eindigt bij de verove- ring van Napels. Deksel Het deksel van het spel door Abel Klinger uitgegeven is de moeite waard wat beterte bekijken. In het middelpunt zit Garibaldi in zijn karakteristieke rode hemd, te paard en begroet Victor Emanuel bij de baai van Na ­ pels. De verovering van deze stad was een doorbraak in de strijd van Garibaldi. Hij was een gemotiveerde strijder, getraind in de Zuid- Amerikaanse oorlogen tussen 1836 en 1848 waarna hij in Italie een leger van vrijwilligers op de been bracht om in 1848 voor Sardinie tegen de Oostenrijkers te vechten. Vanaf i860 streed Garibaldi met zijn duizend ‘Roodhemden’ voor de vrijheid van Italie. Hij veroverde Sicilie, stak over naar Reggio di Calabria en droeg na de ver ­ overing van Napels, de macht over aan Vic ­ tor Emanuel II, die daarmee de eerste ko-