pagina 19 zomer 2005

nog een glasblazer kende die in staat zou zijn dergelijke glazen stolpen te vervaardigen. Niet direct, maar ik beloofde hem er naar uit te zullen kijken. Dat deed ik toen ik met vakantie in het oosten van Duitsland was. Verschillende glasblazerijen werden bezocht, maar nie- mand bleek in staat glazen stolpen met een diameter van ongeveer 45 cm en een hoogte van ca. 35 cm te blazen. Via via kreeg ik toen een adres van een fabriek in Derenburg. Ik moest een tekening sturen, het soort glas opgeven en aangeven hoe de afwerking moest zijn, hoorde ik. Maar eerst moest ik dit natuurlijk met Hans overleggen. Die was meteen enthousiast. En nadat het financiele plaatje rond was, kon ik de tekening aan de hand van de oude stop maken en die naar Duitsland sturen. De bestelling voor tien stolpen was onderweg! Bezoek Eind februari kwam er bericht uit Duitsland dat de stolpen gereed waren en dat deze konden worden opgehaald. Half maart vertrok ik samen met Hans Hondebrink met een bestelbus naar Derenburg om de stolpen op te halen. Op maandag 14 maart bezochten we de fabriek Glashutte Harzkristall in Derenburg. Met eigen ogen konden we zien hoe o.a. glazen vazen werden vervaardigd en we konden de hitte aan den lijve voelen van het vloeibare glas in de smeltoven. Glas Glas in haar meest primitieve vorm is waarschijnlijk zo oud als de aarde zelf. In de lava van vulkaanuitbarstingen op aarde treft men soms een stof aan die de eigenschappen van glas heeft. De oudste bekende glazen voorwerpen, glasparels, die waarschijnlijk in de natuur zijn gevormd, of per toeval zijn ontstaan door verhitting van kwarts- korreltjes in het zand, zijn in het nabije Oosten gevonden en dateren van 5000 jaar voor Christus. Het glasblazen is door het Romeinse Keizerrijk vanuit Syrie in Europa bekend geworden. De naam ‘glas’ is afkomstig van het Latijnse woord ‘glesum’. In het smeltproduct (glas) wordt altijd als grondstof zand (siliciumoxide Si02) gebruikt. Aan dit basisproduct kun- nen vele stoffen worden toegevoegd, zoals soda, om het smeltpunt te verlagen en om aan het glas speciale eigen ­ schappen mee te geven. De verhouding (samenstelling van grondstoffen) voor de vervaardiging van de glazen stolpen, om helder glas te krijgen met goede lichtdoorla- tende eigenschappen, bestaat globaal uit 100 kg zand, 18 kg soda (of potas), 16 kg kalk (om het glas voldoende hard te maken) en verder enkele andere toevoegingen zoals borax en loodoxide. Tijdens de smeltfase in de glasoven, bij een temperatuur van tussen de 1300 tot 1500° Celsius, vermengen zich het silicium, het soda en de kalk tot vloei- baar glas. In Derenburg maakt men gebruik van een kuip- of bekkenoven. Deze glasoven bestaat uit een stenen ommanteling met branders aan weerszijden boven het smeltbaden. De aardgasbranders branden beurtelings hun vlammen over de glasmassa en alleen de stralingswarmte van de vlammen geeft de benodigde warmte af aan het smeltproduct. De verbrandingsgassen worden afgevoerd door een kamer langs de stenen oven waarin hittebestendi- ge stenen staan opgestapeld, die zo worden opgewarmd. De koude aangevoerde lucht wordt langs de hete stenen geleid, waardoor de lucht wordt voorverwarmd. Als een ‘broodje in de oven. Zwaar beroep Het blazen van glas is een zwaar beroep vanwege het wer- ken bij hoge temperaturen. Soms ook heeft men grote gewichten van een vloeibaar product aan de glaspijp die telkens moet worden gedraaid om te voorkomen dat de glasmassa van de blaaspijp vloeit. In Derenburg werkt men met twee personen aan een oven ­ opening n.l. een glasblazer en een leerling of gezel die de glasblazer behulpzaam is bij het vormen van het vloeibare glas in de houten mal door het op het juiste moment ope- nen en sluiten van deze mal. Deze mal, gemaakt va.n beu- kenhout en door en door nat gemaakt om te voorkomen dat de mal tijdens het contact met het vloeibare glas teveel inbrandt, zorgt voor de uiteindelijke vorm van de voor de moestuin van Twickel bestemde glazen stolpen. De knop aan de bovenzijde van de stolpen, is volgens Hans ken- merkend voor de stolpen zoals deze vroeger voorkwamen in de Noord- Europese landen. Deze knop is in een arbeidsgang mee geblazen en gegoten in de mal door een uitsparing aan de onderzijde. Uitdaging Het is de kunst van het glasblazen de juiste hoeveelheid glas uit de oven te halen; deze snel te blazen tot een ballon, om deze daama te vormen in de mal. Nadat het geheel geblazen is en het vloeibare glas afkoelt en overgaat van een vloeibare naar een vaste vorm wordt het geheel van de blaaspijp gebroken door het glas plaatselijk sneller door middel van een gekoelde pen tegen het glas te houden en te laten “schrikken” met een korte stoot. Daama moet het glas langzaam afkoelen om de spanning uit het glas te halen. Bij het te snel afkoelden zou het glas anders breken. Tot slot hebben de stolpen, nadat deze volledig afgekoeld zijn, nog een eindbewerking ondergaan door het vlak slij- pen van de onderzijde. Voor de glasblazers was het ver ­ vaardigen van deze glazen stolpen een echte uitdaging, vanwege de grote afmetingen, het gewicht en de ronde knop aan de bovenzijde. Hans en ik zijn zeer tevreden met het resultaat en nu maar hopen dat de teeltresultaten van de sla onder de stolpen in de moestuin van Twickel ook goed zijn. Gijsbert Speekenbrink