pagina 19 winter 1997

Fruitmuren in Nederland Met de belangstelling voor historische tuinen en parken, die na 1970 sterk toenam, heeft ook de geschiedenis van de fruitteelt meer aandacht gekregen. Voor de teelt van lei- fruit heeft men in het verleden, vooral in de 18de eeuw, geexperimenteerd met fruitmuren en schuttingen. Fruitmuren zijn vrijstaande (bakstenen) muren waarte- gen leifruitbomen, zoals leipeer, kers, perzik en moerbei zijn geplant. Wanneer men bewust is gaan zoeken naar een verbetering van het micro-klimaat, spreekt men overexpe- rimentele fruitmuren. Over deze muren nu handelt dit boek. Bij de keuze van de muren en het fruit trad een wissel- werking op. Het soort leifruit bepaalde vaak welke snoei- vorm en daarmee welke muur gebruikt kon worden, maar ook kon men uitgaan van een al bestaande muur en daarbij de soort en de vorm van het leifruit kiezen. Zo bouwde men slingermuren, slangemuren (met grotere bogen dan de slingermuren), meandermuren, zigzagmuren en hellende muren. Gesnoeid werd er in de vorm van waaier, kandela- ber, waarbij de stam zich even boven het maaiveld vertakt in twee horizontale stammen en nog andere vormen. Adel en vooral rijke stedelingen stichtten in de 17de en 18de eeuw buitenplaatsen met bijzondere tuinen en par ­ ken, waar druk geexperimenteerd werd met exotische ras- sen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat juist in deze tui ­ nen veel fruitmuren werden toegepast. Deze belangstelling voor bijzondere rassen van particu- lieren werkte door tot het einde van de 19de eeuw. In 1884 liet baron R.F. van Heeckeren van Wassenaer een wel heel bijzondere muur bouwen om de moestuin van het Hof te Dieren. Het betrof de nu nog steeds aanwezige “warmte- muur”. Deze muur is uniek in Nederland. Het is een muur met een spouw. Dit biedt als voordelen dat de warmte aan de koude zijde niet te snel verloren gaat en dat de op een Hof te Dieren. Detail vande warmtemuur. Foto: P. van Galen, 1983. bepaalde plaats opgevangen zonnewarmte via luchtcircu- latie zich kan verspreiden over de hele muur. Wie er belangstelling voor heeft kan deze moestuin- muur bekijken vanaf de langs het park van het Hof te Dieren lopende Amhemsestraatweg. Ook kunt U een bezoekje brengen aan de in de moestuin gevestigde kweker Van de Kaa, maar dan zult u moeten wachten tot het voor- jaar. Kooij, B.H.J.N. en B. Olde Meierink, Fruitmuren in Nederland. Studie over slangemuren, slingermuren en andere historische experimentele leifruitmuren, Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist, 1997, ISBN 9012084520 is te bestellen bij Monumentenzorg (tel. 030 – 6983211). De kosten bedragen f 75,— (inch verzendkos- ten) A.B. m • j*# / wkJLjm vs) % M rJ JO , ..^91 • M ^L*/ jJ.j -J i. – -y jgJ N 1 Heemstede, Huis te Manpad. Slangemuur met moerbeiboom in waaiervorm. Foto: G.J. Dukker.