pagina 17 lente 1997

Over het planten van akkermaalshout en telgen Bosbeheer op Twickel in de vorige eeuwen Hoe zag het bos in Twente er vroeger uit? Was open, groei- den er veel struiken? Werd er veel gekapt? Allemaal vragen, die bij je opkomen als je je afvraagt, hoe het bos in Twente er vroeger uitzag en beheerd werd. Voor een afstudeervak, ter afsluiting van de biologie-opleiding aan de Landbouw- universiteit te Wageningen, hebben beide auteurs verschil- lende archieven bezocht om deze vragen te kunnen beant- woorden. Een belangrijke bron vormde het huisarchief Twickel. Mirjam Bakker en Loekie van Tweel-Groot Veel bos was er niet meer aan het eind van de 18e eeuw. Het meeste bos lag rond de landgoederen. De grootste bos- sen (ook Twickel) waren niet veel groter dan twintig hec ­ tare of bestonden slechts uit lanen. Er waren twee typen bossen: de landgoedbossen en de markenbossen. Het landgoedbos was van de landgoedei- genaar. Alleen hij had het recht gebruik te maken van het bos. De markenbossen waren gemeenschappelijk bezit. Ieder lid van de marke mocht van deze bossen gebruik maken. Het bos op Twickel is een voorbeeld van een land- Het bos in Buren. Foto: A.C. Meyling, ca. I960. goedbos. In dit artikel gaan we voornamelijk in op het beheer van het bos op Twickel. Kaartstudie De oudste kaart, die redelijk te vergelijken is met de modeme topografische kaarten is een kaart, die in 1783 door kapitein Hottinger is gemaakt. Het bos ten oosten van het huis Twickel is op deze kaart ongeveer twintig hectare groot. Naast het grote bos liggen verspreid over het land- goed kleinere bosjes, zoals het bos bij Dubbelink. Rond het Twickelerbos liggen woeste gronden (noorden en noord- oosten), weilanden (zuiden) en akkers (westen). In de loop van de jaren wordt op de woeste grand richting Borne steeds meer bos aangelegd en nieuwe lanen aangeplant. Op de bonneblaadjes (topografische kaarten, die met een bepaalde techniek zijn gemaakt) van 1881 verschijnen de Breeriet en het park rond het huis. Rond 1950 is er nog meer grand met heide beplant dan tegenwoordig. Het bos is nu ongeveer 350 hectare groot. Op de topografische kaart van 1995 is te zien, dat de mees ­ te hei nu is dichtgegroeid of ingeplant. Ook op andere delen van het landgoed komen flinke complexen bos voor. Het bos heeft, vergeleken met het areaal op de Hottingerkaart, een flinke omvang (500 ha) gekregen. Twickel en omgeving Hoe de omgeving van Twickel er vroeger uit zag, is te lezen in een aantal beschrijvingen. In 1733 wordt door de Amsterdamse koopman Andries Schoemaker geschreven: ‘De aankomst aan dit huys is uytmuntent vermakelijk door seer deftige wijde laanen en heerlijk geboomte en houtge- was, tussen het houtgewas zijn heerlijke koomlanden’. In een beschrijving van een wandeling van dominee J. Craandijk uit het midden van de 19e eeuw wordt vermeld, dat Twickel beroemd is om zijn overvloed van prachtig eikenhout in het Twickelerbos. Bij de weide, richting Carelshaven, stonden weelderige bosjes van hulst en vogelkers, die de met varens begroeide grand bedekten. De donkere hulstbossen schoten welig op. De beschrijving van het landgoed door de bosarbeider Van Coeverden uit 1904 geeft andere aspecten van Twickel weer. Direct grenzend aan het oude Twickelerbos was een grote heidevlakte, die begroeid was met knoestige dwergdennen. Het veld was in deze jaren ontgonnen. Ten zuiden van Delden kwamen oneindige heidevelden met gagel voor, met hieren daareen poel of een dennenbos. De Twickelervaart had wallen, welke doorlopend beplant waren met prachtig geboomte. In het begin van de 20e eeuw is Twente door dokter Lako en anderen voor het eerst gei op plan- tensoorten. Twickel was erg populair, want op de versprei- dingskaartjes van de plantensoorten is te zien, dat bijna alle soorten, waarop gei was, wel op Twickel zijn gevonden. Het waren veel natte en droge heidesoorten, soorten van droge, arme bossen, van natte elzenbroekbos- L