Pagina 16 winter 2017

Een uniek

marmeren schoorsteenreliëf

 

De Drostenkamer van kasteel Twickel herbergt een opvallend schoorsteenreliëf. Het is

Ontwerptekening.

16

17

(Foto: Karst Zijlstra)

gemaakt door Jan Pieter van Baurscheit. Hij en zijn gelijknamige vader waren productieve en veelzijdige beeldhouwers. Het reliëf in Delden is het enige marmeren schoorsteenstuk dat is gelokaliseerd en aan hem kan worden toegeschreven.

Tuinbeeld bij Huis Singraven.

auteur

Dennis de Kool

historie

Het atelier van Jan Pieter van Baurscheit de Oude (1669-1728) behoorde tot de grote leveranciers van beeldhouwwerk in de Nederlanden

die in het atelier werden gerealiseerd, hadden een dusdanig omvang en variëteit dat een groot beroep moet zijn gedaan op medewerkers en dat soms ook ‘massaproductie’ werd toegepast om in de vraag te voorzien. In de tuin van Huis Singraven in Denekamp bevindt zich bijvoorbeeld een tuinbeeld met de voorstelling van de Romeinse slaaf Androclus die in gevecht is met
een leeuw. Het monogram ‘JVB’ op de voorzijde van de plint maakt duidelijk dat dit beeld werd vervaardigd in het atelier van Jan Pieter van Baurscheit. Een vergelijkbaar beeld bevindt zich tevens in de collectie van het Rijksmuseum.

Marmeren reliëf

De marmeren schouw in de Drostenkamer van kasteel Twickel bevond zich oorspronkelijk in de Ambonkamer van het in 1697 gebouwde huis Portugaal in Delft. Toen deze schouw in 1897 door de familie Van

der Goes werd geveild, verwierf Rodolphe Frédéric baron van Heeckeren van Wassenaer dit interieurstuk. Binnenhuisarchitect M.J. Teunissen plaatste de schouw in de Drostenkamer en voorzag het vertrek van een neo- rococo plafond.

De centrale op de wolk geplaatste guur stelt Minerva voor. Haar Griekse naam is Pallas Athena. In de Griekse mythologie was zij de dochter van
Zeus. Als krijgsgodin vocht zij voor de rechtvaardige zaak. Op het reliëf is Minerva voorzien van de gebruikelijke krijgsattributen, namelijk een helm, een speer en een schild met daarop
een afbeelding van het Medusahoofd met slangenhaar. Zij ontving deze macabere trofee van Perseus nadat
ze hem had geholpen dit monster te doden. Minerva was tevens de godin van de wijsheid. De uil naast haar verwijst naar deze hoedanigheid.
Ten slotte was zij de patrones van onderwijsinstellingen en kunsten. Ovidius beschrijft in De Metamorphosen hoe Minerva de Muzen bezocht om naar hun liederen en verhalen te luisteren. De mannelijke guren op de voorgrond zijn, afgaand op de geopende boeken en hun armgebaren, bezig met hun voordrachten, terwijl de godin van de wijsheid aandachtig naar hen luistert.

Ontwerptekening

Het marmeren schoorsteenstuk is om twee redenen bijzonder. De eerste reden is dat bij het schoorsteenstuk

gedurende de eerste decennia van de achttiende eeuw. Hier werden onder andere tuinbeelden, kerkmeubilair en interieurstukken vervaardigd. Na diens dood zette Jan Pieter van Baurscheit de Jonge (1699-1768) het orerende atelier voort. Van Baurscheit junior heeft zich vooral gepro leerd als architect en was in die hoedanigheid betrokken bij de bouw en inrichting van verschillende stadspaleizen en landhuizen. Stadstuinen en buitenplaatsen werden destijds doorgaans verfraaid met tuinornamenten. Op verschillende plekken in ons land bevinden zich tuinbeelden- en vazen die afkomstig zijn uit hun atelier. Omdat vader en zoon bij de signering van hun werken doorgaans (vrijwel) identieke monogrammen hanteerden en bovendien bij verschillende projecten samenwerkten, is het niet altijd duidelijk of een beeldhouwwerk door de vader of zijn zoon werd vervaardigd. De producten