Pagina 15 voorjaar 2018

De waard van de
middeleeuwse fraters
De geschiedenis van de Fraterwaard voert terug tot de middeleeuwen. Na het aanleggen van dijken ontstonden er buitendijkse gronden. De Fraterwaard, nagenoeg onvergraven, is een zogenaamde kronkelwaard .Door geleidelijke verschuivingen van watergeulen ontstond een reliëfrijk terrein met stroomruggen en tussenliggende dalen.
15
auteur
Aafke Brunt
Historie
De naam van de Fraterwaard verwijst naar de broeders of fraters des Gemeenen Levens. De grondlegger van deze spirituele beweging, die bekend staat als de Moderne Devotie, was Geert Grote. Hij stichtte in
Deventer de eerste woongemeenschappen voor zusters en broeders. Al snel verspreidde de beweging zich naar andere Hanzesteden langs de IJssel. In 1426 kwam een gemeenschap van fraters naar Doesburg. Doesburg kende naast het fraterhuis ook twee zusterhuizen.
Via de machtige adellijke familie Van Bronckhorst kwam de Fraterwaard in het bezit van de stadhouders van Oranje.
In 1700 verkocht Maria van Bronckhorst de Fraterwaard aan stadhouder-koning Willem III. Zo kon hij zijn jachtslot en wildbaan op het Hof te Dieren verbinden met het bezit van de Fraterwaard.
Bij het in 1795 door Frankrijk en de Bataafse Republiek gesloten Alliantie-tractaat werden de door de Fransen in beslag genomen ‘Oranje-goederen’ voor 100 miljoen gulden overgedragen aan de Republiek ‘als schadeloosstelling voor de moeite’. De bezittingen kwamen onder beheer
van de Nationale Domeinen. De directie van de Domeinen in Gelderland veilde de bezittingen die onder het Hof te Dieren vielen, in verschillende etappes. Op 3 januari 1820 kwam de Fraterwaard onder de hamer. Ruim 88 hectare
met daarop de hoeven Noordingsbouwing, Kistenbouwing, Kockingsbouwing, Dollemansstede en de Waardmansplaats vielen daarbij in handen van Maria Cornelia gravin van Wassenaer Obdam.
De hoeven brachten naast lusten ook lasten. Het bezit ervan was bezwaard met het onderhoud van dijken, sluizen en wegen. Op de veiling van 17 september 1821 kocht gravin
Van Wassenaer Obdam het park van het voormalige jachtslot met zijn directe omgeving. Zo werd de Fraterwaard weer verenigd met het Hof te Dieren, en dat is sindsdien zo gebleven.
Kaart van Nicolaes van Geelkercken, 1632. Collectie: Gelders Archief.
De kaart laat een percelering zien met op de hogere gronden akkers en op de lagere gronden weides. De afbakening van de percelen bestaat voornamelijk uit sloten of greppels waarvan de oevers indertijd vanzelf dichtgroeiden
met struweel (bijv. meidoorn, sleedoorn, wegedoorn). De hagen langs de slootkanten leverden brandhout (geriefhout) op dat in de vorm van ‘bussels’ in de bakkersoven zijn nut bewees. In de huidige Fraterwaard is het overgrote deel van de vroegere heggen verdwenen.
Op topogra sche kaarten (zoals op de website topotijdreis) is te zien dat de Fraterwaard een karakteristiek IJsselheggenlandschap vormt met hagen, knotbomen en boomgaarden op de hogere delen. Deze kaart toont de situatie in 1925.