pagina 12 4 1998 tijdschrift

waarde van het gebied. De rentmeesters hadden voorwaar geen gemakkelijke taak. Wegen Naast de grote projecten als de A1, de A35 en de Rond- weg, vinden er in de 20e eeuw een zeer groot aantal kleine- re onteigeningen plaats in verband met de aanleg, verleg- ging en rechttrekking van een groot aantal wegen van regionaal belang: Rijssensedijk, Delden-Bome, Delden- Hengelo, Almelo-Bome, Goor-Delden, Bome-Bomer- broek, Hengelo-Beckum-Haaksbergen, Delden-Almelo, Goor-Hengevelde, Delden-Bentelo-Hengevelde enz. In een later stadium werden langs veel van deze wegen rijwielpaden aangelegd, waarvoor ook veel grand moest worden afgestaan. A1 deze kleine projecten tezamen kwa- men Twickel op meer dan 28 ha te staan. De aanleg van de autosnelweg A1 zou een belangrijke inbreuk op het landgoed betekenen. Regelmatig moest hiervoor grand aan Rijkswaterstaat worden afgestaan. Tussen 1972 en 1984 betekende dit een verlies van onge- veer53 ha. Ook voor de aanleg van Rijksweg 35 moest Twickel in de zeventiger jaren 43 ha afstaan. De Rondweg om Delden is een hoofdstuk apart. Reeds in 1941 werdruim 10 ha onteigend voor een zuidelijk trace, dat begon tussen Servo en de sportvelden van Rood-Zwart. Vandaar liep de weg in de richting van het kanaal en kwam voorbij Carelshaven weer op rijksweg 44 naar Hengelo. Deze weg is echter nooit gerealiseerd. Pas na de aanleg van de noordelijke rondweg in 1971/72, welke zoals bekend wegens de emstige aantasting van het Twickelgebied veel stof deed opwaaien en ruim 26 ha grand kostte, kon slechts 4 ha van het zuidelijk trace worden teruggekocht. Er ging dus van deze laatste, nooit aangelegde weg, nog 6 ha definitief verloren. Spoorlijnen en beken Een omvangrijke aantasting was er ook reeds in de jaren 1862/64, toen de spoorlijn Zutphen-Hengelo werd aange ­ legd, die niet alleen het landgoed in tweeen sneed, maar ook de bedrijfsgrond van een aantal pachters. Twickel moest hiertoe ruim 26 ha grand afstaan. Uit de correspon ­ dents blijkt, dat bij deze procedure pachtovereenkomsten die voor langere tijd met boeren waren afgesloten, moesten worden afgekocht. Ook moesten pachters, die door het afstaan van grand minder inkomsten kregen, worden schadeloos gesteld. Ongeveer in dezelfde periode wordt een spoorlijn aan ­ gelegd tussen Almelo en Salzbergen, via Borne en Henge ­ lo (1863-1870), waartoe nog 1 / 2 ha moest worden afge ­ staan. Twentekanaal Een even omvangrijke inbreuk betekende de aanleg van het Twentekanaal. Aan de Staat der Nederlanden moest daarvoor in 1931 bijna 23 ha worden afgestaan en in 1935 voor de aanleg van de zijtak naar Almelo nog eens ruim 16 ha. Uit de correspondents hierover blijkt, dat de schade aan het bestaande natuurschoon wordt erkend en betreurd, doch niet wordt vergoed. Voor verbetering en reconstructs van diverse beken en waterleidingen werden gedurende vele jaren grote aantal- len kleine perceeltjes grand afgestaan aan het waterschap Regge en Dinkel. Totaal zal dit ongeveer 15 a 20 ha zijn geweest. Deze transacties hidden natuurlijk voor het land ­ goed het voordeel in, dat de waterhuishouding belangrijk werd verbeterd, waarvan ook de landbouw weer profiteer- de. Industrieterreinen en woningbouw Voor het industrieterrein Wegtersweg in Hengelo, dat later aansluiting zou geven op het terrain Westermaat, heeft Twickel voor de eerste keer in 1969 grand moeten afstaan. Tot 1992 heeft dit zich regelmatig herhaald. Het totale verlies bedroeg ruim 26 ha. Ook voor het Deldense industrieterrein Sluisstraat/De Berken eiste de gemeente tussen 1970 en 1996 bijna 10 ha op. De vele uitbreidingsplannen van de omliggende gemeenten maakten ook flinke inbreuk op het grondgebied van Twickel. Zo begon Stad Delden in de vijftiger jaren reeds met de bouw van de Greexkamp, hetgeen 6 ha grand kostte. Ook de bouw van huizen in de omgeving van de Sint Annabrink vond in diezelfde tijd plaats (2 ha). Het plan Elooijerinksesch (1956-1970) verminderde het Twickel- areaal met ruim 4 ha, de Mors (1953-1973) met 11 ha, het ‘Rupertserf’ (1968-1971) met 26 ha en de Braak, samen met het later aangrenzende Veldbloemen (1956-1992) zelfs met 40 ha. De gemeente Hengelo breidde tussen 1960 en 1987 uit in Woolde (verlies ruim 32 ha) en in het Genseler (3 ha), terwijl in het Letterveld aan de gemeente Borne 5 ha werd afgestaan. Geleidelijke aantasting Wanneer we het vorenstaande lezen, worden we weer eens met de neus op de feiten gedrukt en slaat de schrik ons wellicht om het hart. Immers, eigenlijk ging de aantasting sinds vele jaren zo geleidelijk, met slechts zo nu en dan echt alarmerende berichten en een enkele keer gevolgd door een protestactie. Nu alles echter zo als een opsomming bij- een staat, worden we ons bewust hoeveel er al is verloren gegaan en hoeveel schade er al aan waardevol natuur ­ schoon is aangebracht. Het gaat daarbij al om zo’n 10 % van het totale landgoed. Het doet ons tevens beseffen dat we voortdurend attent moeten blijven en alle mogelijke middelen moeten aanwenden om verdere aantasting zoveel mogelijk tegen te gaan. Laten we hopen, dat de pogingen dan niet tevergeefs zijn.