pagina 11 lente 1996

Boekaankondiging De Kroniek van Sweder Scheie Niet ver ten oosten van Osnabriick ligt bij het dorpje Schledehausen het imposante kasteel de Scheleburg, het stamslot van de vroegere familie Scheie. Door huwelijk van Sweder Scheie in 1521 met Anna van Weleveldkwam dit geslacht in het bezit van de havezate Weleveld in de buurschap Zenderen. Hier werd in 1569 jonker Sweder Scheie (II) geboren. Aan deze laatste danken we een monumentaal werk van meer dan 1800 bladzijden, een kroniek met door Sweder verzamelde gegevens over zijn voorouders en de aange- trouwde families, aangevuld met aantekeningen over gebeurtenissenindejaren 1591-1623 en 1629-1637. Door de feiten over geboorte, huwelijk en dood van zijn voorou ­ ders en tijdgenoten op te tekenen wilde de jonker deze behoeden voor vergetelheid en ze ter lering doorgeven aan zijn nageslacht. Om het belang van zaken als opvoeding, onderwijs en vroomheid te benadrukken schrijft Sweder ook over zeer diverse gebeurtenissen die hij zelf van nabij heeft meege- maakt. Veel daarvan heeft te maken met de oorlogssitu- atie. Het Twentse platteland bevond zich eind 16de eeuw in de frontlinie van de confrontaties tussen Spaanse en Staatse troepen. Door de succesvolle veldtocht van prins Maurits keerden de Scheie’s in 1597 na zestien jaar bal- lingschap op de Schelenburg en in Rheine weer terug op het Weleveld. De situatie bleef echter nog steeds onveilig. Reizen was nauwelijks mogelijk en als een heer al op weg ging was het nooit zonder vrijgeleide. Vrouwen hadden het gemakke- lijker, omdat tijdens belegeringen adellijke vrouwen geen haar mocht worden gekrenkt. In dit verband vertelt Sweder, dat toen Johan van Twickelo tijdens de Gelderse Oorlogen in 1510 in Oldenzaal gevangen werd genomen, zijn zwangere vrouw Portret van Judith Ripperda (1535-1608), de moeder van Sweder Scheie. Zij was een kleindochter van Johan III van Twickelo, de laatste heer van Twickel van zijn geslacht. Rond 1550 verbleefJudith enige tijd bij de familie Van Raesfelt op Twickel om daar te leren hoe zij een huishouding moest voeren. De portretten van Judith Ripperda en haar man Christojfel Scheie zijn behouden gebleven en hangen thans op de Schelenburg bij Schledehausen niet ver van Osnabriick. Foto: J. Grootenboer. Portret van Sweder Scheie. Collectie Oudheidkamer Twente. Judith Sticke de stad uit mocht trekken. Oorlog was een zaak tussen mannen. Bij een latere militaire confrontatie liet Johan het leven. In 1539 werd hij doodgestoken in een gevecht met een aantal soldaten. Voor vrienden van Twickel ligt het belang van de kro ­ niek echter niet alleen in de feiten over de aan de Scheie’s verwante geslachten Van Twickelo en Van Raesfelt. Zeker even zo interessant zijn de aantekeningen over voorvallen die parallel lopen aan feiten die we kennen uit de geschie- denis van het landgoed Twickel: de ruzies met boeren over het plaatsen van viskorven in de beek bij de watermolen, de herbouw van het huis, waarbij lemen wanden werden vervangen door stenen en de schaking van een rijke jonk- vrouwe om daarmee een fortuinlijk huwelijk af te dwin- gen. Uit de bijna volledige transcriptie van de kroniek door mr. Adri de Backer heeft Dick Schltiter een aantal passa ­ ges omgezet in modem Nederlands en aaneengeregen tot een boeiend verhaal. De chronologische volgorde wordt daarbij doorbroken door hoofdstukken over thema’s als Sweders opvattingen over vrouwen, de standengemeen- schap en geloof en bijgeloof. Het keurig verzorgde boekje is voorzien van vele illus- traties, genealogische aantekeningen, uitgebreide eindno- ten, een bibliografie en een index. In de noten wordt een link gelegd naar de folionummers in de handschriften. A.B. Bakker, A. de, en Schliiter, D., „ Gott betert desen tidt”. Jonker Sweder Scheie: ooggetuige van de Tachtigjarige Oorlog, Oldenzaal, 1995, ISBN 90.6693.075.6, 177 pp„ prijs/34,90.