pagina 11 winter 1993

Vereniging Vrienden van Twickel Bezoek aan pachterscommissie Sinds de laatste ledenvergadering van de Vrienden van Twickel zijn ook de pachters in het bestuur van de vereni ­ ging vertegenwoordigd. De uitnodiging hiertoe berustte op het gegeven dat de charme van het landgoed mede bepaald wordt door de talrijke zeer differente doch deson- danks voor Twickel zeer karakteristieke boerderijen. Zij vormen een onmisbaar beeld in het specifieke coulissen- landschap. De meeste pachters hebben daaraan nog extra- fleur gegeven door erfbeplanting en goed onderhouden tuinen bij de boerderijen aan te leggen. Lang leefde men rustig binnen Twickel, doch de tijd stond niet stil en de eisen van die tijd bleken te zwaar voor veel pachters. De kleinere bedrijven waren niet lonend meer zodat velen hun bedrijf hebben moeten beeindigen. Van de 150 oorspronkelijke pachtboerderijen heeft nog slechts de helft een agrarische bestemming. De over- gebleven boeren hebben het niet makkelijk. Door uitbrei- ding en intensivering van hun bedrijven moeten zij het hoofd boven water zien te houden, waarbij zij door milieu- wetgeving, landinrichting en andere voor hen dwingende maatregelen in hun mogelijkheden worden beperkt. De Vrienden van Twickel hebben zich nooit recht- streeks met de pachters bemoeid. Eigenlijk was dat voor hen een hoofdstuk apart. De fotogenieke buitenkant van de boerderijen was tot voor kort eigenlijk alleen van belang en achter de niendeur keken we niet. Wei werden we ech- ter de laatste tijd als milieuorganisatie bij herhaling bena- derd om mede actie te voeren tegen de veronderstelde bedreiging der natuur vanuit de agrarische sector. Als ver ­ eniging hebben we hier echter nooit stelling in willen nemen, omdat wij er voorstander van waren de problemen langs geleidelijke weg op te lossen. Deze problematiek heeft namelijk niet alleen een milieutechnische maar voor- al ook een menselijke kant. Wei hebben we echter een met vergunningen strooiende overheid bekritiseerd en ook bij nieuwe aanslagen op het milieu vindt men de Vrienden als tegenstander op zijn weg. Het waren de pachters van Twickel die via de pachters ­ commissie ons benaderden. Wellicht omdat zij ook ons in eerste instantie als milieufreaks zagen voor wie iedere boom en ieder grasje heilig zijn. De voortdurende kritiek uit de milieubeweging komt hard aan bij de mensen die vanuit hun arbeid het dichtst bij de natuur staan en er daar- door doorgaans ook een grote liefde voor hebben. Voortvloeiende uit de behoefte om meer kennis en begrip voor elkaar te krijgen kwam het bestuur van de Vrienden met de Pachterscommissie bijeen op het bedrijf van de familie Horstman in Enter. Het betreft hier een zeer oud bedrijf dat al meer dan twee eeuwen van vrouwszijde in de familie is. Het staat officieel vermeld als het erve “Groot Peddemors” in tegenstelling tot het naastgelegen erve “Klein Peddemors”. Het is duidelijk dat de familie- naam Peddemors hier haar oorsprong vindt en men kij kt er bij de familie Horstman dan ook niet gek van op, als er af en toe eens mensen komen om de nieuwsgierigheid naar hun “wortels” te bevredigen. De naam duidt op laag gele- gen grond en is wellicht synoniem aan het Groningse “paddepoel”. Nat is het in ieder geval wel rond de boerde- rij waarbij een door singels doorsneden bos van Twickel vrijwel ontoegankelijk is. De naam “Groot Peddemors” is eigenlijk wel de zon- dagse naam voor de boerderij, zodat men in de buurtschap beternaar de Beumert kan vragen. Het bedrijf ligt dan ook niet voor niets aan de Beumersweg in Enter net over de grens met Ambt Delden waar deze weg nog Spooldersweg heet. Beumert is weer een verbastering van Bohmer en daarmee zijn wij terug bij de familie die hier al sinds het einde der 18e eeuw gevestigd is en van waaruit mevrouw Horstman in rechte lijn afstamt. Oorspronkelijk was de eer ­ ste Bohmer op Groot Peddemors de eerste pachter en her- bergier van wat toen nog de herberg Carelshaven was. Er is sinds dat einde der 18e eeuw hier echter wel veel veranderd. Op de 16 hectare van Twickel gepachte lande- rijen staan nog wel de oorspronkelijke boerderij eneenvar- kensschuur van Twickel, doch de overige bedrijfs- gebouwen zijn in eigen beheer gebouwd. Behaive de 16 hectare in vaste pacht heeft men nog een aantal hectares in eenjarige pacht en op 2 km afstand nog een 15 hectare in eigendom. Het is een typisch gezinsbedrijf dat gemiddeld ruim 50 roodbonte koeien en ruim 50 stuks jongvee ver- zorgt. Daamaast houdt men nog 55 fokzeugen op stro. Deze lopen los en worden via de computer gevoerd. Twee jaar geleden kocht men er op enige afstand nog een schuur bij voor 240 mestvarkens waardoor nu de meeste gefokte biggen zelf gemest kunnen worden. De uitbreidingen van de laatste jaren waren noodzakelijk wilde de oudste zoon in het bedrijf kunnen meedraaien. Het bestuur van de Vrienden heeft een zeer leerzame middag gehad en daarbij inzicht gekregen in de noodzaak dat Twickelboerderijen grootschalig moeten zijn, willen zij zich kunnen handhaven. De stichting Twickel zou hier- aan mee moeten werken door bij opheffmg van bedrijven vrijgekomen gronden aan de nog bedrijfsvoerende pach ­ ters ten goede te laten komen. Een ander geluid: de boeren die de (vaak typisch Twentse) natuurwaarden in stand hebben gehouden, wor ­ den daarvoor nu gestraft. Zij krijgen veel beperkingen opgelegd, terwijl de boeren die natuur opgeofferd hebben daarvoor in wezen beloond worden. De nieuwe watergraaf van “Regge en Dinkel”, Ir. van Erkelens, zou het wel gehoord kunnen hebben, want twee dagen na dit bezoek verwees hij in zijn installatierede naar deze problematiek. Enkele citaten hieruit : “De boer heeft te lang in het ver- domhoekje gezeten waar het gaat om de teloorgang van belangrijke natuurwaarden”. “Teveel werd en wordt ver- geten dat het juist de boeren zijn die ons gebied al die jaren onderhouden hebben. Geen overheid en geen natuur- beschermingsorganisatie zou deze taak hebben kunnen ovememen”. “In het Twentse beeld staat de verwevenheid van landbouw en natuur centraal. Dat maakt overheid, boe ­ ren, natuurbescherming en milieuorganisaties partners bij de oplossing van de problematiek”. In deze geest moet ook het contact tussen pachters en Vrienden gezien worden. Het was daarom dan ook een goed initiatief van de pachterscommissie om tot deze samenspraak te komen. Enno Hoekstra

pagina 11 zomer 1993

Scheidend voorzitter ir. Dirk van Ittersum van de Vrienden Twickel bij de kasleelboerderij, waarin de rentmeesterij wordt gevestigd. Van Ittersum en het besluur van de Vrienden Twickel hebben zich met succes verzet tegen nieuwbouw op deze plek. Foto: Reinier van Willigen/Dagblad Tubantia Bestuurswisseling bij Vereniging Vrienden van Twickel Van Ittersum draagt voorzitterschap van Vrienden over aan Van Beem Op dinsdag 27 april hidden de Vrienden van Twickel hun algemene ledenvergadering. Bij die gelegenheid kon het 600e lid verwelkomd worden. Ook namen de Vrienden afscheid van hun voorzitter D. van Ittersum en werd de heer P.H. van Beem tot nieuwe voorzitter benoemd. In de acht jaar dat Van Ittersum de voorzit- tershamer hanteerde, heeft hij getracht het ware ”Twi- ckelgevoel” uit te dragen. De redactie blikt terug op zijn voorzittersperiode. In dit artikel stellen wij tevens de nieuwe voorzitter aan de lezers voor. Maarten Hermanussen In 1981 werd Van Ittersum lid van de Vrienden. Een jaar later zat hij al in het bestuur en in 1985 werd hij voorzitter. Een van de eerste grote problemen waarmee Van It ­ tersum tijdens zijn zittingsperiode geconfronteerd werd, was de slepende affaire rond de provinciale weg tussen Borne en Delden. ’’Die weg ligt er helaas, daar hebben we mee te leven. Maar de Vrienden zijn net als de Stichting Twickel van mening dat de weg minder aantrekkelijk moet worden gemaakt voor het doorgaande verkeer. Niet door de weg geheel af te sluiten maar door hem ver- keersluw te maken. Natuurlijk moet gelijktijdig ook het traject Delden-Azelo aangepakt worden. Maar daar waar wij kiezen voor de natuur, kiest de ge- meente Ambt Delden voor de aanleg van een veilig fietspad, waarvoor bomen moeten wijken”. Argumenten Van Ittersum vindt dat de kwestie te veel op de spits is gedreven. ”Op een gegeven moment kregen argu-

pagina 2 winter 1992

TWICKELBLAD Een gezamenlijke uitgave van: Stichting Twickel, Vereniging Vricnden van Twickel. Hel Twickelblad geeft informatie over histone en hel beheer van Twickel in al zijn aspekten. Redactie: B.W.J. Bengevoord (eindredaclie) A.J. Brunt M.W.H. Hermanussen A.H. Schimmelpenninck Medewerkers aan dit nummer: J.P. Hassink-Leegwater J. Meijerink M.G.A. van Voorsl van Lynden Redactieadres: Redactie Twickelblad, Postbus 73, 7490 AB Delden. Tel. 05407-61309 Vereniging Vrienden van Twickel, Plevierstraat 5, 7491 CS Delden. Stichting Twickel, Postbus 2, 7490 AB Delden. Het Twickelblad word! gratis toe- gezonden aan medewerkers van de Stichting Twickel en aan leden van de Vereniging Vrienden van Twickel. Abonnementen kunnen worden verkregen door aanmelding bij de redactie of via het lidmaatschap van de Vereniging Vrienden van Twickel. De abonnementskosten voor 1993 bedragen 15 gulden. Het lidmaatschap van de Vereni ­ ging Vrienden van Twickel be- draagt 20 gulden (inclusief het Twickelblad). Inlevering kopij voorjaarsnummer: voor I maart 1993. Losse nummers verkrijgbaar bij de VVV-Delden. Tekstvervaardiging, Lay-out en druk: SWB-Midden Twente Hengelo. ISSN 0927-6548 IN DIT NUMMER: – Stichting en Vereniging tegen stadsuitbreiding in Woolde – Middelste Bonte Specht zeldzame gast in loofbossen van landgoed Twickel – Een boeiende biografie over tuinkunstenares Gertrude Jekyll – Kestauraties in het kasteel met hulp vrijwilligers en restauratiefonds – Nieuwe 18 holes-golfbaan Twickel beslaat oppervlakte van 65 hectare – Korte berichten pag. 2 pag. 4 pag. 9 Pag. 11 pag. 14 Pag. 15 Van de redactie Artikelen in kranten en vraaggesprekken op de radio. Op vele manieren stond Twickel dit jaar in het nieuws. Vele onderwerpen werden aangesneden. Deze brede belangstelling toont aan dat Twickel met beide benen in de samenleving staat. Activiteiten vinden bijval of geven aanleiding tot polemiek. Het hoort bij Twickel, want het wel en wee van het landgoed raakt velen. De lig- ging van de Twentse Twickel-bezittingen in een sterk verstedelijkt gebied speelt daarbij een be- langrijke rol. In een snel veranderende wereld vertegenwoordigt Twickel het onveranderlijke. Met z’n natuur en cultuur. Veranderingen op het landgoed worden dan ook met meer aandacht gevolgd dan een nieuw stedebouwkundig plan van omliggende gemeenten. Hoogtepunt dit jaar vormde ongetwijfeld de herleving van Unico Wilhelm van Wassenaer in de vorm van een prachtige tentoonstelling, een indrukwekkend concert en een speciale bijlage in dit blad. Ook meer hedendaagse zaken kregen de aandacht. Zo werd de discussie over de onderbren- ging van de rentmeesterij in de kasteelboerderij afgerond, was er veel aandacht voor het beheer van bossen en natuurgebieden en werd een consensus bereikt over de aanleg van een golfbaan. Veel onderwerpen zullen nog lange tijd de aandacht vragen. Zoals de ontwikkeling met betrek- king tot het landgoed Woolde, de toekomstperspektieven van de landbouwbedrijven op het land ­ goed en de wijze waarop de recreatie in goede banen kan worden geleid. In het Twickelblad hebben we al deze onderwerpen aan de orde willen stellen of zullen dat in de toekomst doen. Daarbij kan het blad vooral bijdragen verstrekken voor de nodige achter- grondinformatie. Als boodschapper van ’hot news’ is het blad door de kwartaalverschijning – helaas – minder geeigend. Dat neemt niet weg dat het blad open staat voor bijdragen van mensen die hun visie op ’Twickel’ willen geven. De redactie hoopt dat ook in 1993 veel mensen voor dit blad de pen in de inkt willen dopen. De redactie van het Twickelblad wenst schrijvers en lezers Prettige Kerstdagen en een Gelukkig Nieuwjaar. In memoriam ir. J.K. Rauwerda Op 13 november hebben we afscheid genomen van ons oud bestuurslid en mede-oprichter van de Vereniging Jan Rauwerda. In een lange bestuursperiode heeft hij zich tot op hoge leeftijd nog actief ingezet om Twickel te beschermen. Wij herinneren hem als een aimabel bestuurslid met een scherp analytisch vermogen gecombi- neerd met een warme belangstelling voor het wel en wee op het landgoed Twickel. Van zijn vroegere maatschappelijke relaties maakte hij dankbaar gebruik om zijn Twickel- zaak te bepleiten. Al in een heel vroeg stadium onderkende hij de noodzaak om ter wille van het landgoed de Bornsestraat verkeersluw te maken. Onvermoeibaar was zijn inzet om zijn vriend, de minister drs. G. van Aardenne, te overtui- gen dat de ongelukkige tracekeuze van de hoogspanningslijn van Doetinchem naar Hengelo moest worden herzien. Helaas tevergeefs zoals later bleek. Hij kon zich ten voile inzetten voor een zaak zonder zich al te veel te bekommeren over de haalbaarheid. Een enthousiast vriend van Twickel, en een zeer gewaardeerd bestuurslid zullen wij blijvend in onze herinnering houden. Dirk van Ittersum, voorzitter Vereniging Vrienden van Twickel Foto omslag Hel Combatlimento Consort Amsterdam tijdens de 2 november gehouden herdenkingsbijeen- komst van Unico Wilhelm van Wassenaer in de Oude Kerk van Delden. Foto: Dinand Buisman/Dagblad Tubanlia

pagina 16 zomer 1992

Bezoeken aan Wendezoele en Schijvenveld Twickeldag in teken van actualiteit Onder ideale weersomstandigheden hield de Vereniging Vrienden van Twickel zaterdag 16 mei de jaarlijkse Twickeldag. Het programma voor deze dag bestond uit twee delen welke eerst’s morgens in ”Het Hoogspel”, de thuishaven van de vereniging, werden toegelicht door de voorzitter van de stichting ’’Wendezoele”, de heer A. Jansen en door drs. O. de Bruijn, bioloog- adviseur van de stichting Twickel. Enno Hoekstra Er wordt op vrijwillige basis aan de Twickelerlaan al geruime tijd hard gewerkt aan de museumboerderij ’’Wendezoele”. Desondanks zal het nog ongeveer twee jaar duren voordat dit museum is gerealiseerd. De heer Jansen schetste in zijn inleiding de totstand- koming en achtergronden van de stichting ’’Wende ­ zoele”. In het kader van de museumboerderij wil men een indruk geven van het agrarisch leven voor de jaren ’50. Mede hierdoor wil men de grote verande- ringen die sindsdien in de landbouw hebben plaatsge- vonden laten zien. De bouw van de stallen en schuren is momenteel in voile gang. Er zullen weer op ouderwetse wijze pro- dukten als haver, rogge en boekweit worden geteeld, er komt een kruidentuin en ook een bakspieker. Ven ­ der zijn een weefkamer en een klompenmakerij gepland. Symbool De stichting ontleent haar naam aan de ’’wendezoe ­ le” die vroeger bij de haard stond en waaraan de ke- tel was bevestigd die boven het vuur kon worden gedraaid. Een keerpunt dat als symbool voor de ver- anderingen staat. Zowel’s morgens als’s middags werd door een groep een bezoek aan de karakteristieke boerderij ge- bracht. De chef technische dienst van Twickel, de heer Holterman, gaf hier een toelichting bij de werk- zaamheden. De leden van de Vrienden kregen op de ­ ze wijze een unieke kans een voorproefje te hebben a T.M- /* ftU * De werkzaamheden bij museumboerderij Wendezoele hadden grote interesse van de Twickel-Vrienden

pagina 17 zomer 1992

van iets dat te zijner tijd naar verwacht mag worden een zeer ruime en ook zeker verdiende belangstelling zal krijgen. Bomen Het bezoek aan de ’’Wendezoele” werd vanaf ”Het Hoogspel” onder leiding van de bosbaas van Twic- kel, de heer D. te Velthuis, lopend gemaakt. De heer Te Velthuis kon daardoor onderweg veel vertellen over de kwaliteit van de bomen op Twickel. Voor- zichtig bereidde hij hen er daarbij op voor dat de noodzakelijke vernieuwing van de eiken in de kasteellaan steeds dichterbij komt. Dit wordt een in- grijpende operatie die vast veel kritiek zal oproepen. Niet alleen moeten dan alle oude eiken wijken voor de nieuwe beplanting maar ook zal veel hout voor een brede aangrenzende lichtzone gekapt moeten worden. Het is echter absoluut noodzakelijk, aldus de heer Te Velthuis, opdat de na ons komende gene- raties ook weer van deze laan zullen kunnen genie- ten. De plannen voor de vernieuwing staan nog niet geheel vast, maar zeker is dat zij zeer zorgvuldig wor ­ den voorbereid. Schijvenveld De lezing van drs. O. de Bruijn was toegespitst op het ’’Schijvenveld” onder Azelo, een der vijf gebieden van Twickel die om het unieke karakter te bewaren onder de Natuurbeschermingswet zijn gebracht. Door de wijzigingen in de landbouw hebben de hei- develden hun oorspronkelijke functie verloren. Het onderhoud is daardoor achterwege gebleven zodat de heideterreinen door opslag dichtgroeiden. Ook de in ­ tensive ontwatering ten behoeve van de landbouw deed de terreinen verdrogen en zo wonnen de grassen het van de heide. Het waren het IVN en de Vrienden van Twickel die het initiatief namen tot het schonen van de heide door het verwijderen van de opslag. Hun enthousias- me hiervoor is tenslotte ook door de Stichting Twic ­ kel overgenomen. Tien jaar geleden werd een onder- zoek ingesteld en werden de belangrijkste natuurge- bieden geinventariseerd. Men kwam toen tot een twintigtal gebieden met een totale oppervlakte van ruim 500 ha van de in totaal 2000 ha die het landgoed groot is. Vijf a zes terreinen staken hier in belangrijk- heid bovenuit. Men vindt in deze gebieden veel zeld- zame planten. Achterstand Het waren kansrijke terreinen die onder de Natuur ­ beschermingswet gebracht konden worden. De zeer hoge onderhoudskosten worden daardoor nu gesub- sidieerd. Men hoopt in zes jaar de beheersach- terstand weg te werken. Wat het Schijvenveld betreft loopt men voor op dit schema omdat hier vorig jaar de werkzaamheden voor twee jaar zijn afgewerkt. Het Schijvenveld is een 57 ha groot oud heide- en moerasgebied in het noordelijk deel van het land ­ goed. In de kern van het gebied ligt een groot ven met daaromheen vochtige heide en daar weer omheen bos. Het ven werd tijdelijk drooggelegd en de dikke ver- stikkende sliblaag afgegraven. In totaal moest 6000 m 3 slib worden afgevoerd. Het water is nu weer terug en op de oever ontstaat een vegetatie van zeldzame planten die hier jaren afwezig zijn geweest. Deze ontwikkeling kon geschieden doordat in onge- veer dertig jaar oud in de bodem aanwezig zaad nog voldoende kiemkracht aanwezig bleek. Ook in de omgeving van het ven wordt hard gewerkt om tot de oorspronkelijke staat van het terrein terug te gera- ken. Bezoek Een bezoek aan het Schijvenveld vormde onderdeel van het programma. Normaal is dit voor een publiek afgesloten terrein, doch dankzij de medewerking van de Stichting Twickel konden de Vrienden met eigen ogen de frappante ontwikkelingen in dit gebied aan- schouwen. De tocht erheen werd met een drietal huif- karren gemaakt. Onderweg werd men overigens zelf ook nauwlettend gadegeslagen want zelden zal men zoveel reeen op een dag zijn gepasseerd! Het leek wel of deze dieren bericht hadden gekregen dat de Vrien ­ den van Twickel die dag hun reservaat zouden bezoe- ken. Het vormde een leuke toegift op het overigens al zeer geslaagde programma. ”Hof van Twente” Onder deze naam werken een 5-tal gemeenten samen ter bevordering van de recreatie op hun grondgebied. Het gaat om de gemeenten Stad en Ambt Delden, Goor, Markelo en Diepenheim. Het betrokken gebied ont- leent een belangrijk deel van zijn aantrekkelijkheid aan de hier gelegen landgoederen. Door de promotie- activiteiten van de ”Hof van Twente” neemt de recreatiedruk op de landgoederen echter verder toe. De eige- naren en beheerders van de landgoederen zijn bezorgd dat dit ten koste gaat van de rust en dus de natuur. Ook economisch gezien hebben de landgoederen weinig baat bij de toegenomen recreatiedruk, integendeel de kosten van toezicht e.d. nemen juist toe. Het economisch voordeel komt vooral terecht bij de horeea en aanverwante bedrijven. Daarom hebben de landgoedeigenaren en -beheerders contact opgenomen met het bestuur van de ”Hof van Twente”. Het doel is te komen tot samenwerking om de recreatie in goede banen te leiden. De gemeenten hebben zeker mogelijkheden om hierbij te helpen. Een voorbeeld hiervan is het af- sluiten van (zand)wegen voor doorgaand verkeer in combinatie met de aanleg van parkeergelegenheid aan de rand van kwetsbare gebieden. De gemeente Markelo heeft in dit opzicht reeds plannen ontwikkeld voor de afsluiting van zandwegen op de Herikerberg. Ook kan de gemeente haar bevoegdheden op het gebied van de ruimtelijke ordening, openbare orde (politie) en monumentenzorg gebruiken om de landgoederen te be- schermen. De eerste twee gesprekken verliepen in een goede sfeer. Een positieve ontwikkeling lijkt in gang gezet.

pagina 9 zomer 1992

Drukbezochte jaarvergadering Vrienden van Twickel Zorgen over toerisme en verkeer De Vereniging Vrienden van Twickel hield vorige week een zeer goed bezochte ledenvergadering in Het Hoogspel, onder leiding van de heer D. van Ittersum. Uit het jaaroverzicht van de voorzitter bleek er bestuur- lijk een grote activiteit te zijn geweest. Zo werden diver ­ se vergaderingen bezocht van de gemeenten Ambt Delden, Hengelo en het Waterschap Regge en Dinkel, wanneer daar zaken Twickel rakend aan de orde kwa- men. Deze bemoeienissen hebben vaak wel resultaat ge- zien, b.v. de gewijzigde plannen voor een nieuwe rentmeesterij en de gunstige wijziging van het Bornse Bekenplan. Momenteel richt de aandacht zich op de volgens de vereniging destrateuse plannen van de gemeente Hengelo t.a.v. Woolde en voorts nog steeds de bevei- liging van de weg Delden-Borne. Wat deze weg betreft is nu de provincie weer aan zet. De vereniging heeft gezien de eerdere provinciale plannen tot het verkeersluw (dat is niet verkeersrem- mend, zoals de gemeente Ambt Delden suggereert) maken van deze weg meer vertrouwen in de provincie dan in de gemeente Ambt Delden. Deze wil de weg in zijn huidige staat handhaven en de fietsers er van weren. Dit zal ten koste gaan van een flink stuk bos en de weg zal dan een nog grotere racebaan, waar nu al regelmatig snelheden van ver over de 100 km per uur worden vastgesteld, worden. De Vrienden van Twickel hebben zich altijd op het standpunt gesteld dat ook de weg door Azelo in de plannen tot het ver ­ keersluw maken van dit gebied moet worden be- trokken. De Vrienden hebben zich aangesloten bij ”De Groe- ne Hof”, een overkoepeling van een aantal natuur- beschermingsorganisaties in de gemeente Diepen- heim, Markelo, Goor en Delden(s). Deze toekomsti- ge stichting is als tegenhanger van de ”Hof van Twente” bedoeld, omdat men bevreesd is dat de na- tuur wel eens slachtoffer zou kunnen worden van een te intensieve propaganda voor een vorm van massa- toerisme. De ”Hof van Twente” denkt alleen econo- misch. Op de plannen van deze ’’burgemeesters- groep” is inmiddels door ”De Groene Hof”’ al kri- tisch gereageerd. Ook met de Stichting Twickel bestaat via de rent- meester een regelmatig kontakt. O.m. betrof dit de rekreatieplannen op Twickel. Van de vijf onder de Natuurbeschermingswet gebrachte terreinen van Twickel werd het Boddenbroek onder Bentelo door de vereniging geadopteerd. Tezamen met de Stichting wordt nu het Twickelblad uitgegeven. Dit is in de plaats van het Twickelbulletin gekomen. Tot nu toe is dit een groot succes. Het le- dental van de vereniging steeg mede hierdoor van 417 naar 541 en de belangstelling is nog steeds groeiende. De leden werden betrokken bij de schoningsdagen op het landgoed. Voorts waren er enkele lezingen en de jaarlijkse Twickeldag die ditmaal een bezoek aan de Twickels te Havixbeck en Lembeck in Duitsland omvatte. De vergadering ging accoord met de voorgestelde contributieverhoging van / 15,- naar / 20,-. Deze verhoging is noodzakelijk door de hogere kosten van het Twickelblad. Dank werd gebracht aan de aftredende bestuursleden J. Haverkate en J. Eeltink, die resp. 20 jaar en 10 jaar deel van het bestuur hebben uitgemaakt. Tot nieuw bestuurslid werd benoemd de heer M. Herma- nussen, terwijl voor de openstaande vacature nog een pachter van Twickel zal worden voorgedragen. Het agendapunt actuele zaken rond Twickel richtte zich op het kapplan van de Stichting. De vereniging en ook de Stichting werden de laastste maanden her- haaldelijk geconfronteerd met verontrusten over de kapwerkzaamheden op het landgoed. Men toonde daarbij dan weinig begrip voor de aangetroffen si- tuatie. Daar de vereniging zelf niet de deskundigheid bezat tot het geven van een adequaat antwoord op de klachten en men ondanks een eerste instemming met de plannen toch wel erg van de resultaten van het kappen was geschrokken, werd de Stichting gevraagd een nadere uitleg in deze vergadering te geven. Dit geschiedde door de assistent-rentmeester, de heer Gierveld, die zijn verhaal vergezeld deed gaan van een aantal verduidelijkende dia’s. De Stichting beheert in Twickel 1800 hectare, waar- van 1600 hectare bos. Dit bos moet om de vijf jaar worden gedund. Er is daarbij gekozen voor dun- ningsblokken. Dit om de rust in het overige bos zo- veel mogelijk te handhaven en het ook niet te zwaar te belasten. Daarnaast is centraal werken econo- mischer. Momenteel is het blok ten zuiden van het Bornse Voetpad aan de beurt; volgend jaar komt het gedeel- te ten noorden hiervan aan de beurt en zo gaat men met de wijzers van de klok ieder jaar een blok verder, zodat men in vijf jaar rond is. Dunning van een bos is nodig om tot een goede kroonvorming te komen, hetgeen noodzakelijk is. De ontstane openingen bevorderen verder de onder- groei en de nieuwe situatie komt ook het andere leven in het bos ten goede. Zo worden b.v. veel meer vogels aangetroffen. Dat er aansluitend op de lezing geen direct kritische opmerkingen kwamen, doch slechts belangstellende vragen, bevestigde dat de heer Gierveld zijn gehoor ervan had weten te overtuigen dat er op Twickel overlegd en dus niet rigoreus gekapt was geworden. Na de pauze hield de heer ir. D. Klevering een zeer interessante lezing met dia’s over Twickel, waarbij vooral de rijke fauna veel aandacht kreeg.

pagina 17 lente 1992

VAN DE VRIENDEN | De Groene hof Sinds enige tijd hebben de vijf Gemeentebesturen van Stad en Ambt Delden, Diepenheim, Goor en Markelo de stichting De Hof van Twente op- gericht. De stichting heeft o.a. als doe1 de vijf gemeenten aantrekkelijker te maken voor toeristen van ei ­ ders, doorgezamenlijk te investeren in recreatieve infrastructuur zoals de reeds aangelegde vijf ster- ren fietsroute. Wanneer het hierbij zou blijven dan was er voor uw bestuur weinig aanieiding om in actie te ko- men. Echter uit een gespreksnotitie die door de Hof van Twente is opgesteld blijkt dat deze bol staat van ambitieuze miljoenen investeringsplannen in de betreffende gemeenten, dus ook in het Twickeise gebied. Samen met de groene verenigingen uit andere ge ­ meenten zijn wij ai enige tijd in gesprek over hoe wij ons zuilen opstellen in dit gebeuren. Het bestuur van de Vrienden is van mening dat een gezamenlijk opt reden het meest effectief zal zijn, en derhalve hebben wij voorgesteld om een eigen rechtspersoon in het leven te roepen die wij de naam van de ”Groene Hof” zouden willen meegeven. De Groene Hof zai de taak krijgen om als groene gesprekspartner op te treden namens de gezamen- lijke groepen en verenigingen in de vijf gemeenten inzake de recreatieve plannenmakerij van de Hof van Twente. De natuur- en landschapswaarden kunnen op deze wijze denken wij op een adequate wijze worden beschermd. De weg De/den-Borne Onlangs heeft het Hengelo’s Dagblad een artikel gepubliceerd waarin de aan wonenden in deze poli- tiek gevoelige zaak een duit in het zakje hebben gedaan. Wij betreuren het zeer dat in het artikel de sug ­ gest ie wordt gewekt dat de discussie is: Hoeveel bomen mogen er worden gekapt voor een ver- keersveilig fietspad langs deze weg? Tegen deze voorstelling van zaken en de versimpe- ling van de problematiek maken wij grote be- zwaren. Het gaat niet om de onderhavige belangrijke natuur- en landschapswaarden ondergeschikt te maken aan het subjectieve verkeersveiligheids- gevoel. De objectieve verkeersveiligheid valt namelijk reuze mee, hetgeen blijkt uit de ongevallen sta- tistieken. Het is veeleer de subjectieve onveiligheiddie mijns inziens veel mensen op het verkeerde been zet. De Provincie heeft een groot aantal plannen ge- maakt waarin zowel de verkeersveiligheid als de belangen van de natuur en het landschap op een evenwichtige wijze waren verwerkt. Echter tot nu toe zijn al deze plannen door met name de deskundigen van de Gemeente Ambt Delden naar de prullenbak verwezen. Het begint er op te lijken dat deze gemeente niet meer bereid is vrijwillig te zoeken naar een redelij- ke oplossing van dit vraagstuk, maar er de voor- keur aan gee ft zich te laten lei den door gevoels- matige overwegingen en prestige. Door haar starre conservatieve houding heeft de Gemeente Ambt Delden elke aangedragen oplos ­ sing tot nu toe geblokkeerd. Juist door deze houding laadt het Gemeente- bestuur een overmaat aan verantwoordelijkheid op haar schouders niet alleen voor wat de natuur betreft maar ook de verkeersveiligheid. Waarom is het niet mogelijk in een tijd waarin het milieubesef steeds meer terrein wint tot een rede- lijke voor alle partijen aanvaardbare oplossing te komen? Wij zijn van mening dat het gevraagde fietspad er al ligt, alleen de automobilisten die er op rijden moeten nog worden getemd met fysieke maat- regelen. Dit kan wel degelijk zoals de plannen van de Pro ­ vincie hebben aangetoond en het is heus niet no ­ dig dat de aanwonenden daarbij worden geschaad. De misleidende kop boven het kranteartikeldat de Stichting Twickel alleen zou staan in haar stand- punt tegen het kappen van de bomen is beslist niet waar. Ook de vrienden zijn sinds jaar en dag tegen het onnodig kappen van bomen op Twickel. U ook? D. van Ittersum Voorzitter De weg Delden-Borne omstreeks 1930.

pagina 8 winter 1991 tijdschrift

VAN DE VRIENDEN Woolde bedreigd door grondpolitiek Hengelo Onlangs heeft de Gemeente Hengelo de orienterings- nota betreffende de ontwikkeling van de stad tot het jaar 2010 uitgebracht. Alhoewel de boekwerkjes er keurig verzorgd uitzien, zijn wij geschrokken van de inhoud en de filosofie van waaruit zij zijn samengesteld. Kort en bondig komt het er op neer dat Hengelo groot wil groeien ten koste van steeds schaarser wor- dende fraaie landschapsruimtes zoals het gebied in Woolde. Het motief voor het aanspreken van Woolde is gele- gen in het argument dat de Gemeente streeft naar het aanleggen van een voorhalte tangs de spoorlijn Almelo – Hengelo en omdat dit alleen mogelijk is bij een vol- doende aantal reizigers moeten er meer woningen ko- men bij deze halte. Bij navraag blijkt dat het inwonertal van de Gemeen ­ te zich heeft gestabiliseerd zodat de voor eerst geplande WOO woningen in Woolde in principe ’’nodig zijn” voor het fraaier moeten kunnen wonen. De Gemeente als projektontwikkelaar. Tot het jaar 2010 denkt men de gebieden tussen de stad en de westelijk ervan gelegen autosnelweg vol te bouwen met ons inziens ruimte verslindende laagbouw zowel bestemd voor woningbouw als bedrijven. Alhoewel de nota spreekt van de natuurlijke belem- mering die de autosnelweg vormt, heeft wethouder Roessink al een schot voor de boeg gegeven door te zeg- gen dat een eventuele sprong over de snelweg niet bij voorbaat uitgesloten mag worden. Toen op de voorlichtingsavond werd gevraagd hoe het nu verder moet na het jaar 2010 zweeg men aan de andere kant van de tafel. Echter, als deze orienterings- nota werkelijkheid wordt, dan kan ieder op zijn klom- pen aanvoelen dat een sprong over de autosnelweg in het verschiet ligt en dat Twickels gebied vroeg of laat zal worden “aangesproken” zoals het eufemistisch wordt aangeduid op het Stadhuis in Hengelo. Overigens dat de autosnelweg een natuurlijke barrie- re zou zijn voor de uitbreiding van de Gemeente is ons inziens pertinent onjuist, immers het is een kunstmatig aangelegd element in het landschap en het is technisch een peuleschilletje om er tunnels onderdoor te graven of viaducten over te bouwen. Nee, voor de ’’Vrienden” vormt het eeuwenoude hoevenlandschap in Woolde met zijn rijke flora een na ­ tuurlijke barrierre voor de landhonger van de Gemeente Hengelo. Waarom moet er waardevolle landschapsruimte met schaarse natuurwaarden worden opgeofferd aan het woongenot van duizend gezinnen bij een geplande voor ­ halte aan de spoorlijn? Het Gemeentebestuur van Hengelo heeft met het ’’aanspreken” van het gebied van Woolde er blijk van gegeven lichtvaardig met de belangen van natuur en landschap om te gaan, ondanks alle mooie woorden in de orienteringsnota die gewijd zijn aan het landschap, de natuur en het milieu. Uw bestuur zal deze aanslag op Twickels gebied met alle inzet bestrijden. Wij rekenen op uw steun. Weg Delden – Borne In oktober zijn we op bezoek geweest bij het College van B & W van de Gemeente Ambt Delden en hebben o.a. gesproken over hoe het nu verder gaat met ver- keersluw maken van de weg van Delden naar Borne. Het blijkt nu dat de beheerder van de weg de Provin- cie Overijssel blijft, ook in de nieuwe situatie waarin de weg verkeersluw zal zijn gemaakt. Welnu, dit is een novurh, omdat tot nu toe het beleid van de Provincie er op gericht is geweest dat in de ver- keersluwe variant het beheer van de weg zou overgaan naar de Gemeenten. Wij betreuren het zeer dat het Gemeentebestuur van Ambt Delden nog steeds vasthoudt aan het naar onze mening achterhaalde standpunt dat de weg hoofdzake- lijk een verkeers- en vervoersfunctie moet hebben en derhalve voorzien moet worden van vrijliggende fietspaden. Het belong van de rustige recreatie, de natuur- en landschapswaarden worden in de overwegingen niet eens genoemd. Het lijkt alsof het helemaal niet leeft bij het Gemeen ­ tebestuur van Ambt Delden. Hopelijk zal de Provincie nu snel met voorstellen ko- men om zowel de provinciate weg als de gemeentelijke weg door Azelo verkeersluw te maken. Wij steunen de Gemeente Ambt Delden voluit in haar standpunt dat de verkeersdruk in Azelo niet mag toene- men als gevolg van verkeersmaatregelen op de weg Del ­ den – Borne. Zandwegen op Twickel We hebben het Gemeentebestuur gevraagd om na te gaan in hoeverre het mogelijk is om het gemotoriseerde verkeer op zandwegen in Twickel terug te dringen met name op zon- en feestdagen. Het blijkt dat de fietser en de wandelaar op de stoffi- ge zandwegen ernstig hinder ondervinden van het auto- verkeer en de luidruchtige motorfietsen op de zandwegen in Twickel. Het Gemeentebestuur heeft toegezegd hiernaar te willen kijken en er op terug te zullen komen. Mocht u nog suggesties hebben op dit of andere pun- ten laat het ons dan weten. Het Twickelblad Het doet ons veel genoegen u te melden dat ons leden- tal toeneemt en met name sinds het verschijnen van het Twickelblad. Het bestuur hoopt dat zowel de nieuwe le- den als de oude leden zich kunnen vinden in de nieuwe aanpak en opzet van het gezamen/ijke blad en de doelstelling van onze vereniging. Wij zijn zeer tevreden met de uitgave van het Twic ­ kelblad en widen de redacde dan ook van harte ge- lukwensen met dit resultaat. Wij zullen haar steunen bij haar verdere werkzaam- heden. Doet u ook mee? In elke uitgave van het Twic ­ kelblad is ruimte voor een pitdge column, dus als u zich geroepen voelt om te schrijven, aarzel niet, u krijgt ruim baan Namens het bestuur van De Vereniging Vrienden van Twickel, D. van Ittersum. ( Voorzitter)

pagina 10 herfst 1991 tijdschrift

Dwarsliggers Het gezamenlijk uitgeven van 7 ’’Twickelblad” is een belangrijke stap voorwaarts in de samenwerking tussen de Stichting en de Vereniging Vrienden van Twickel. Dit positieve besluit is het resultaat van een ontwikke- lingsproces tussen de twee organisaties. In de zeventiger – tachtiger jaren was dit niet mogelijk geweest; van het zogenaamde samenwerkingsstatuut van 1972 was vrij- wel niemand op de hoogte en het functioneerde in ’t ge- heel niet. Het feit dat het Stichtingsbestuur behoefte heeft een breed publiek informatie te geven over haar besluiten, is een uiting van het ”,nieuwe denken”. Het Stichtingsbestuur fronst niet meer de wenkbrauwen als het woord subsidie ter sprake komt, nee, de ’’Haagse kanalen” worden thans druk bevaren. Een positieve ontwikkeling, maar het aanvaarden van overheidsgel- den heeft (terecht) z’n consequenties. Jan Haverkate schreef in de eerste uitgave van dit blad, dat hij een diep wantrouwen tegen overheidsplannen heeft overgehouden i.v.m. de destijds geprojecteerde weg S 23. Velen onder ons kunnen dit onderschrijven. Het is maar goed dat er ’’dwarsliggers” waren en zijn; mensen die met een positieve instelling kritisch de ideeen van allerlei plannenmakers volgen. ’’Dwarsliggers” die vaak vanuit een idieele en een minder commerciele visie, ideeen inbrengen. Deze ’’dwarsliggers” (en dat behoe- ven niet alleen ’’Vrienden” te zijn) hebben ook op Twic ­ kel een belangrijke functie gehad. Die belangrijkheid zal in de negentiger jaren, naar mijn mening, alleen maar toenemen. Wat te denken b. v. van de interpretatie van de heer Boreel, voorzitter van de Stichting, over de ”sta- tuten van de barones” en de introductie van het begrip ’’levend landgoed”. Dit zal tot een levendige discussie kunnen leiden Is de invloed van de ’’dwarsliggers” merkbaar? Ik denk’t wet. Leest u maar verder. Met eni- ge voldoening, maar ook verbazing, las ik in de "Mede- de!ingen van de Stichting” (de kleine lettertjes) een artikel waarin slechts enkele zinnen gewijd waren aan een nieuw plan voor 7 Rentmeesterskantoor. De Vrien ­ den van Twickel hadden destijds grote bezwaren tegen het oorspronketijke neo-klassieke nieuwbouwplan. Ze deelden de Stichting mede, dat ze vooral bezwaren had ­ den tegen de locatie en brachten o.a. een tweetal alterna- tieven naar voren: a. onderzoek naar verbouwing bestaande rentmeesters ­ kantoor; b. idem ten aanzien van de paardeschuur/kasteel- boerderij. Onze ideeen waren niet uitvoerbaar, vond het Stich ­ tingsbestuur. Thans wordt een van deze alternatieven uit de hoge hoed getoverd. We vonden dat dit stukje Twic ­ kel behouden moest blijven, schreef de Stichting in haar mededelingen. Wellicht zal in een volgende uitgave een uitvoerig artikel gewijd worden aan dit belangwekkende plan en komt eveneens de nieuwe bestemming van het huidige rentmeesterskantoor aan de orde. Ook het alternatieve golfterreinplan is "gloednieuw” en vraagt om een uitvoeriger toelichting. Niet alleen geach- te gemeenteraadsleden, maar ook vele anderen zijn gem- teresseerd in deze plannen . Vele "dwarsliggers” widen graag behulpzaam zijn, ook in de toekomst, het goede ’’spoor” te vinden. Gerrit Seppenwoolde Op de bezittingen van Twickel in het Gelderse Dieren zal een markante brug worden opgeknapt . De werk- zaamheden zijn inmiddels begonnen.

pagina 15 lente 1991 tijdschrift

Veel ’Vrienden’ nemen deel aan Twickeldag 1991 Twickels over de grenzen Het idee om Twickeldag 1991 (de 17e in successie) dit- maal in het voorjaar te houden bleek een goede gedach- te te zijn geweest. Ondanks dat de zon vrijwel de gehele dag verstek liet gaan toonde de natuur zich toch van haar beste zijde. Niet minder dan 90 leden – over twee bussen verdeeld – hebben genoten van een prachtige tocht naar de over de grens gelegen Twickels. Na de Hervorming was er voor de Rooms Katholiek gebleven leden van de familie van Twickel geen plaats meer in Nederland. Zij vestigden zich in het overwegend Katho ­ liek gebleven Miinsterland en hun nazaten vinden we terug op enkele waterburchten waaraan deze streek zo rijk is. Behalve hun naam vinden we bij hen ook nog het Twickelse zwart-wit op luiken en deuren terug. De ’Vrienden’ verruilden op de jaarlijkse Twickeldag het Deldense Twickel voor een kijkje in het Twickel over de grens. Enno Hoekstra Na de koffie bij Haus Welbergen gebruikt te hebben voer- de de tocht door de golvende Baumberge die royaal pronk- ten met uitgebreide bijna oogverblindende gele koolzaad- velden met daarboven zwevende buizerds en torenvalken. Langs de weg veel bloeiend fluitekruid en zelfs een kop- peltje patrijzen. In het gebied van de Baumberge werd kasteel Havixbeck, dat al sinds 1601 in het bezit van de fa ­ milie von Twickel is, aangedaan. Hier bleek hoe juist het was het strakke tijdschema – door een vrij langdurig oponthoud aan de grens al enigszins ver- stoord – aan te houden. Want ondanks het toch vrij koude weer werden we bij het gesloten toegangshek opgewacht door een oudere heer zonder overjas. Deze in eerste instan- tie door sommigen van ons als poortwachter aangeduide persoon bleek de kasteelheer Freiherr von Twickel in hoogst eigen persoon te zijn. Een zeer te waarderen geste deze persoonlijke verwelkoming door de kasteelheer himself. Restauratie De burcht mochten we slechts op afstand bekijken. Er wa- ren flinke restauratiewerkzaamheden aan de gang en de slotgracht stond droog om van ’’Schlamperei” ontdaan te worden. De Freiherr gaf een aardige uiteenzetting over zijn bezit. Het onderhoud en ook de restauratie zijn geheel voor eigen rekening. Zijn getoonde enthousiasme voor de Baumbergse zandsteen (zonder fosfor in tegenstelling tot de Bentheimse) en zijn streven om te komen tot een zandsteenmuseum deden het vermoeden rijzen dat er ook een economische binding met de zandsteengroeve is. In ieder geval redt deze von Twickel het nog zijn eigen bezit uit eigen middelen in stand te houden. Dit in tegenstelling tot de familie von Twickel op Schloss Lembeck. Deze prachtige grote Wasserburg kan slechts via de commercie voor de familie behouden blijven. De eigenaresse, gravin von Merveldt, die gehuwd is geweest met Johann Freiherr von Twickel woont nu in een der bijgebouwen en haar zoon, die de titel Reichsgraf von Merveldt mag voeren, woont in het huis dat vroeger ter beschikking van de tuin- baas stond. Scharrelvarkens Het was deze zoon die ons persoonlijk in het kasteelrestau- rant verwelkomde en daarbij vertelde dat het kasteel oor- spronkelijk nog groter van opzet was geweest. Dat deze uitbreiding indertijd niet door was gegaan wordt nu van- wege de onderhoudskosten niet betreurd, evenmin als het feit dat een gedeelte van de burcht door brand verloren is gegaan. De inkomsten van de familie hebben in het verle- den ondermeer bestaan uit aandelen in de Verenigde Oostindische Compagnie. Hieraan herinnert ook het vele in de burcht aanwezige Chinees porcelein. De agrarische sector heeft men verpacht met uitzondering van de bosexploitatie. In het kasteel worden rondleidingen gehouden; het herbergt een Heimatmuseum, een galerie, zaterdags een discotheek, een hotel (logies + ontbijt voor twee personen DM 128 en wanneer men in een hemelbed wil slapen betaalt men DM 30 meer) en tenslotte het eerder