pagina 20 winter 1995

Verslag van een fietstocht Water op en om Twickel Een kleine groep belangstellenden van I.V.N. Delden en de Vrienden van Twickel verzamelde zich op zaterdag 14 okto- ber 1995 om 9.30 bij de Wendezoele, waar Dick Klevering onder het genot van een kop koffie deze tocht inleidde. Water is een eerste levensvoorwaarde voor mens, plant en dier en de beschikbaarheid ervan wordt te vaak als vanzelfsprekend gezien. Toch mogen we schoon grondwater, zand en aardgas tot onze belangrijkste bodemschatten rekenen. Wouter van den Bosch Dat we ons dat niet altijd realiseren, komt mede, omdat ongeveer 80% van alle neerslag weer zo snel mogelijk door allerlei watergangen wordt afgevoerd naar zee. De rest dient ter aanvulling van door verdamping verloren water en verdwijnt verder, al dan niet verontreinigd in het grondwater. In de historie was het al snel duidelijk dat je met water veel kunt doen. De oudste bestemming is zonder twijfel die van het drinkwater, later gevolgd door irrigatie. In een weer later stadium ontdekte men dat onderling ver- bonden beek- en riviersystemen geschikt waren voor de scheepvaart. Nog later werd de energie van het stromende Hier kruist de Twickelervaarl de zijtak naar Atmelo van het Twentekanaal. Foto: W.H. van den Bosch. water aangewend voor mechanische aanduivingen. Tenslotte ontdekte men de bruikbaarheid van beken en stromen als goedkope open riolen. Een minder geslaagde vondst. Na deze inleiding werden de stalen rossen beklommen en reden we de Twickelerlaan af. De prachtige bomen van de dubbele eikenrij zijn nu bijna 300 jaar oud en daarmee aan het einde van hun te verwachten levensduur. Alles tegelijk kappen zou een te grote aanslag op het landschap betekenen, maar als aan de vervanging 50 jaar eerder was begonnen, zou de verjonging uiterlijk veel minder ingrij- pend zijn geweest. Nu worden delen vervangen, waarbij het duidelijk is te zien dat jonge eiken in de schaduw van oude het niet best doen. Ook de wortelconcurrentie kan hierbij een rol spelen. Aan onze linkerhand rijst langzaam de Deldeneres op met een hoogte van ca. 30 meter N. A.P. Het gebied emaast, waar wij rijden, ligt op ca. 20 meter N. A.P. Daardoor loopt een aanzienlijke kwelwaterstroom van de es naar het omringende gebied. De es zelf is een natuurlijke stuif- zandheuvel, met een kleine verhoging door honderden jaren agrarisch gebruik. Het uitstromende kwelwater voedt de twee visvijvers van het kasteel, de Lepel en de Vork. Het verhaal gaat dat de toenmalige bezitter van Twickel wel eens wilde zien of je met een vork een vijver kon graven. De rechthoekige vorm van de vijvers toont het kunstmatige karakter ervan. Twickelervaart Even later bereiken we de Twickelervaart. Nu een dun stroompje, maar eertijds moet het water hier wel twee meter hoger hebben gestaan dan nu. Het is dan ook gegra- ven als scheepvaartroute die het Twickelse via Boven Regge, Vecht en Zwarte Water met de Zuiderzee en daar ­ mee met de handelscentra in het westen moest verbinden. Dat was in 1772, maar de bedoelde openlegging heeft nooit het gewenste resultaat opgeleverd. Wel talloze fraaie anecdotes en verhalen. Zo zouden kroegbazen langs de paarden- en postkoetsroutes bang zijn geworden voor omzetverlies als het vervoer grotendeels per schip zou gaan. Zij ronselden dus legertjes zware jongens om, heel zacht uitgedrukt, de gravers bij hun werk te hinderen. Zoiets vind je als graver niet leuk, dus moest er iets bedacht worden om de graaflust erin te houden. De listige graaf besloot toen een deel van het graafloon in natura uit te beta- len voor consumptie ter plekke. En natura was jenever. Er zou meer jenever door kelen zijn gespoeld dan er nu water door de Twickelervaart stroomt. Maar toen de vaart eenmaal klaar was, bleken de pro- blemen voor de zompschippers enorm. Er waren grote ver- schillen in wateraanbod, soms moesten tijdelijke dammen worden gemaakt om weer wat water onder de kiel te heb ­ ben. En verder waren er sluizen. Dit gevecht om het naak- te bestaan wordt onnavolgbaar beschreven in het prachti ­ ge boek „Varen waar geen water is”. We volgen de Twickelervaart nu een eindje, waarbij

pagina 11 winter 1995

Vereniging Vrienden van Twickel Kasteelbezoek op 15 September 1995 Op weg naarde theeschenkerij. Foto: W.H. van den Bosch. Begeleid door een prachtige nazomer-begin herfstdag verzamelde zich rond 13.15 uur de eerste groep genodig- den aan de kasteelpoort. De burg was voor deze gelegen- heid opgetuigd met een minicuul hokje, waarin twee cer- berussen waakten over de geldigheid van de toegangskaart en deze vervolgens ruilden tegen een consumptiebon en een routebeschrijving. Zo werden vervolgens elk kwartier de groepen van 45 personen doogeleid. Daarmee werd een rustige doorstro- ming bereikt, zodat iedereen ruimschoots kon genieten van het gebodene. En dat was heel wat! Beginnend in het sousterrain konden vooral de dames hun hart ophalen aan de schitterende keukeninventaris met zelfs een brandend fornuis. Bij de linnenbehandeling met loodzware appara- ten hoorde ik de verzuchting, dat de huishouding nu wel een stuk eenvoudiger is geworden. Prachtige serviezen en feestelijke glazen en bokalen sierden de route, die vervolgens omhoog voerde naar de woonruimten van de adellijke bewoners. Dankzij het toe- gewijde personeel ziet alles er fantastisch uit en bekruipt je het gevoel dat de baron of barones elk ogenblik kan komen binnenwandelen. Vooral diegenen het boek „Twickel bewoond en bewaard” hebben gelezen, kunnen zich door de verschillende voorwerpen verplaatsen in de diverse leefstijlen van de vroegere bewoners. Maar een museum is Twickel beslist niet en dat wil het ook niet zijn. Het leeft, moet ook leven en wordt dus gebruikt. Gebruikt in een stijl die het rijke verleden eer en recht doet. Zo kwamen de ongeveer 350 bezoekers genietend, kij- kend en luisterend naar de overal aanwezige vrijwilligers geleidelijk bij de achteruitgang. De een was in ongeveer twintig minuten buiten, anderen namen er ruim de tijd voor. Door de rustige doorstroming was er voldoende ruimte en tijd om de bezoekers, elk op eigen wijze, dit bezoek te laten ondergaan, vaak met gedachten die afdwaalden naar oude tijden. Buiten wachtte een korte of langere wandeling door de tuin naar het park en de orangerie. Hier vond men een weel- de aan nog bloeiende en vruchtdragende citrusplanten. Helaas zag ik niet de voor citrus zo fraaie combinatie van gelijktijdige bloei en vruchtzetting. Voor de organisatie is het een prettig idee na afloop te constateren, dat dit bezoek weer perfect is verlopen en dat geen wanklank werd gehoord. Een hoogtepunt in ons ver- enigingsjaar! Even hetkanon controleren. Foto: W.H. van den Bosch. Wouter van den Bosch In bewondering voor de samovar. Foto: W.H. van den Bosch. Op de slotbrug. Foto: W.H. van den Bosch.

pagina 2 herfst 1995

TWICKELBLAD Een gezamenlijke uitgave van: Stichting Twickel, Vereniging Vrienden van Twickel. Het Twickelblad geeft informatie over historie en het beheer van Twickel in al zijn aspekten. Redactie: J. Bengevoord (eindredaktie) A. Brunt (eindredaktie) M.W.H. Hermanussen A.H. Schimmelpennick Medewerkers aan dit nummer: HJ.F. Blom A. Jansen H. Gierveld J. Mulder G. A.B. Nijhuis H. Reynders H. Spijkerman Redactieadres: Redactie Twickelblad Postbus 2, 7490 AA Delden tel. 05407 – 61309 Vereniging Vrienden van Twickel Secretaris W.H. van den Bosch Meeuwenstraat 14 7471 HG Goor Stichting Twickel Postbus 2, 7490 AA Delden tel. 05407 – 61309 Het Twickelblad wordt gratis toegezonden aan medewerkers van de stichting Twickel en aan leden van de vereniging Vrienden van Twickel. De Russische parkwagen. Foto: Huisarchief Twickel. Rijtuigen, aanspanningen en stallen op Twickel Op de donderdagavonden 9 en 16 november biedt de Vereniging Vrienden van Twickel U een unieke gelegenheid om nader kennis te maken met heden en verle- den van de rijdende inventaris van Twickel. Op 9 november zal om 20.00 uur in ’t Hoogspel te Delden een voordracht worden gehouden door de heer H. Eshuis over Rijtuigen, aan ­ spanningen en stallen op Twickel. De heer Eshuis is uitermate deskundig op dit ter- rein en weet zijn liefde en belangstelling voor paarden en rijtuigen als geen ander over te brengen. Wij rekenen dan ook op een warme belangstelling Uwerzijds. De toegang voor leden en een beperkte introductie is gratis. Aansluitend op deze avond met de heer Eshuis leek het ons interessant om een en ander nader aan de praktijk te toetsen en zelf waar te nemen. Daartoe zal op don- derdag 16 november de heerB. Hassink een of twee rondleidingen verzorgen door de stallen van Twickel. Uit praktische overwegingen moeten deze rondleidingen worden beperkt tot maximaal 2 x 25 deelnemers. De indeling daarvan zal op 9 november na afloop van de voordracht van de heer Eshuis worden vastgesteld. De rondleidingen duren ca. een uur en beginnen om 20.00 en 21.00 uur. Het is dus niet mogelijk om zonder voorafgaande indeling alleen het bezoek aan de stallen te brengen. IN DIT NUMMER Het lidmaatschap van de vereniging Vrienden van Twickel bedraagt /20,00 (inclusief het Twickelblad). Het lidmaatschap kan worden aangevraagd bij de secretaris van de vereniging Vrienden van Twickel. Inlevering kopij: voor 1 augustus 1995 bij de redactie van het Twickelblad, Postbus 2, 7490 AA Delden. Losse nummers a / 6,00 zijn verkrijgbaar bij de VVV-Delden en de firma Vriezenkolk in Delden Tekstvervaardiging, Lay-out en druk: Van der Loeff Drukkers b.v., Enschede. ISSN 0927-6548 – Historische moestuin van Twickel wordt gerestaureerd 3 – Barones overleed twintig jaar geleden 3 – Jeugdherinneringen aan barones Van Heeckeren 4 – Herstel kademuur vordert 6 – De boerderijtuinen ol landgoederen Twickel 7 – Particulier gastheerschap op Twickel 8 – Expositie Ijsclub Delden 9 – Paard en Bloem in de paardeschuur 10 – Moerbei-bomen op Twickel 12 – Wals, swing en mars in Hof te Dieren 14 – Serie Twickel-uitspanningen: In den Drost 16 – Aanvulling op schoolhistorie Wiene 18 – Vrijwilligers restaureren koningsmuur Dieren 19 – Opgravingen Huys Hengelo 22 – Het buiten van Jacob van Wassenaer Obdam 24 – Korte berichten 27 – Sterrebos op de Carolinaberg 28 Foto voorpagina Barones Van Heeckeren van Wassenaer voor het theehuisje in de rotstuin. Foto: E. Meyling, 1959.

pagina 12 zomer 1995

Twickeldag ’95 Begunstigd door een fraai zonnetje en een frisse bries, waren de omstandigheden voor deze zaterdag 20 mei heel wat beter dan we hadden gevreesd. ’t Hoogspel, ooit eens begonnen als een cafe juist buiten het Twickelgebied, was onze basis. Na het spelen van „hoog spel” tegenover de toenmalige baron van Twickel kocht deze laatste de eigen- wijze cafebaas uit, doch besloot later de kip met de gouden eiereren niet te slachten en er zelf een cafe-restaurant te vestigen. Zo kwamen er vele aardige anekdotes voor het voetlicht. Na het welkom door de voorzitter aan de ongeveer 65 deelnemers, begon de heer Gierveld met zijn uiteenzet- ting: Het beheer van natuurwaarden in de bossen. „Natuurwaarde” werd daarbij gedefinieerd als „rijkdom aan soorten”. Bij het beheer van natuur/cultuurterreinen in het algemeen en bij bossen in het bijzonder, dienen voort- durend keuzes te worden gemaakt. Bomen hebben per soort een redelijk voorspelbare levensduur. Bij eiken is dit zo’n250tot300jaar. Daarnabegint een aftakelingsproces, uiteindelijk eindigend in het afsterven. Vroeger werden grote percelen gelijktijdig volgeplant met een soort. Dat vergt dan weer een enorme kaalkap bij het bereiken van de top van de levensduur. Modern bosbeheer is veel meer gericht op een grote variatie in soorten en ouderdom op kleinere locaties. Daarbij wordt ook de ecologische waar- de van dood hout, zowel staand als liggend, nu hoog inge- schat. W aar dus eerder kapbesluiten per perceel werden geno- men, zo geldt dit thans per individuele boom. Veel kap is nodig wegens stormschade. En jonge eiken inplanten onder een bestaande hoge begroeiing werkt niet. De jonge bomen kwijnen dan weg. Daarom moet bij het planten van jonge eiken altijd een minimum-ruimte worden vrijge- maakt om voldoende licht in de jonge aanplant te waar- borgen. Tijdens de bosexcursie werden we in de gelegenheid gesteld een en ander zelf waar te nemen. We kregen een oefening in het doelgericht en kritisch kijken naar staande en in staat van vemieuwing verkerende percelen. Daartoe hadden de heren Gierveld en Roelofs een beoordelingslijst opgesteld met als doel het apart bekijken van kruid-, struik- en boomlaag, met daarbij een beoordeling van de ontwikkeling van natuurwaarden. Rond de dampende paarden van de huifkarren, die ons naar deze plaatsen had ­ den gebracht, werden de bevindingen besproken. Discussiepunt vormde onder andere de rhododendrons. Deze plant heeft wel degelijk een natuurfunctie, doch behoort niet tot de inheemse flora. Wel is hij al honderden jaren ingeburgerd als decoratief element in kasteelparken en wordt als zodanig door velen hoog gewaardeerd. Ook hier dus weer een keuze: puriteinse Europese boscultuur of het toelaten van invloeden uit historie en cultuur? Vast staat dat bosbouw een zaak is van de lange adem: de bosbouwers van nu bepalen het bosbeeld voor toekom- stige generaties. Maar zij worden geconfronteerd met het Tijdens de bosexcursie. Het vervoer vondplaats per huifkar.

pagina 11 zomer 1995

Vereniging Vrienden van Twickel Van de bestuurstafel Op 4 april hielden we in’t Hoogspel onze slechts matig bezochte jaarlijkse ledenvergadering. Naast de gebruike- lijke formele agendapunten werd voorgesteld de leden- contributie vanaf 1996 op minimaal / 25,00 te stellen. Na toelichting en enige discussie ging de vergadering hiermee accoord. Tevens werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om enkele punten uit het huishoudelijk reglement te actualiseren. Na zes jaar het penningmeesterschap te hebben bekleed, nam mevrouw A. van der Wal afscheid van het bestuurswerk in de vereniging. Zij ontving samen met haar echtgenoot de verdiende hulde. Als nieuw lid werd in het bestuur opgenomen de heer J.H.M. ten Bokum. Inhakend op de zeer gelsaagde Twickeldag en het kas- teelbezoek in September, schetste de voorzitter enkele plannen om leden, die dit wensen nauwerbij de vereniging te betrekken. Na de pauze schetste de adjunct-rentmeester Gierveld het plan van de te verrichten reconstructies in het gebied van de Azelermeen. Het doet goed te horen met hoeveel zorg en vakmanschap de natuurwaarden in dit deel van het Twickelgebied worden veilig gesteld. Toch is er ook enige kritiek. Het zou goed zijn als het enthousiaste vrijwilli- gerscorps vooraf op de hoogte wordt gesteld van doel en aard van de werkzaamheden. Dat voorkomt frustraties. Ook kan natuurlijk niet elke soort in gelijke mate profite- ren van de veranderingen. Er moeten keuzes worden gemaakt. Maar om natuur- en cultuurwaarden in de toe- komst veilig te stellen, dient tijdig onderhoud te worden verricht. Tenslotte zijn de meeste natuurwaarden ontstaan uit een samensmelten van natuurkrachten en menselijke ingrepen. Canadezen en Engelsen Het eerste Canadese leger slaat zijn tenten op in het kas- teelpark. Deze eenheid had vanuit de Achterhoek een groot gedeelte van Twente bevrijd. De bevelhebber, gene- raal H.D.G. Crerar, vestigt zich in een grote tent in de rots- tuin. Vanuit zijn tent, waar koeriers en M.P.’s (militaire politie) in en uit lopen en waarin hij beschikt over ver- schillende telefoonverbindingen, leidt hij militaire opera- ties tot ver in Duitsland. Op 9 mei wordt Seyss-Inquart bij de generaal gebracht. Seyss-Inquart, die zich na dolle dinsdag voomamelijk ophield bij Almelo, bracht de spannende dagen in het begin van april door in Stad Delden. Vandaar week hij uit naar het Noorden. Na een oproep van Hitler’s opvolger admiraal Donitz trok hij vanuit Delfzijl per Schnellboot richting Flensburg. Op de Oostzee werd hij aangehouden, waama hij voor verhoringen naar het kwartier van gene ­ raal Crerar werd gebracht. Na bij kasteel Twickel te zijn gearriveerd wordt Seyss- Inquart vastgezet in een tent bij de watertoren. Voor de ver ­ horingen laten de Canadezen hem wachten in een weiland voor het kasteel, waar hij in de gaten wordt gehouden door op vier hoeken geposteerde militairen. Bronnen: De heer C. Enklaar te Oldenzaal Verzending van het Twickelblad Juist voor de ledenvergadering van 4 april kwamen wij tot de ontdekking dat er ernstige tekortkomingen waren opgetreden is het verzendbestand, dat de adres- sering op de omslagen van het Twickelblad bestuurt. Waar dit mogelijk was, hebben wij de gedupeerden het eerste blad van deze jaargang nagezonden. Het is echter mogelijk, dat het bestandsbeheer al eerder dan wij denken in het ongerede is geraakt. Sindsdien is er met man en macht gewerkt om het bestaande systeem op te waarderen. Wij vertrouwener dan ook op, dat met ingang van dit nummer de verzen ­ ding correct verloopt. Mochten er desondanks nog klachten zijn, geeft U deze dan s.v.p. door aan de secretaris van de Vrienden van Twickel, de heer W.H. van den Bosch, Meeuwenstraat 14,7471HG Goor. Helaas is door het nazenden van het eerste nummer de voorraad sterk gedaald, zodat wij nog slechts enke ­ le gedupeerden kunnen helpen. Wij vragen U beleefd excuses voor de ondervonden teleurstelling. W.H. van den Bosch Natuurschoonmaakdag Op 18 maart vond de jaarlijkse natuurschoonmaak ­ dag plaats. De leden van de Wildbeheereenheid Twickel verzamelden op deze zaterdagmorgen vier aanhangwagens vol met zwerfvuil. De meeste rom- mel werd aangetroffen langs openbare wegen; ook werd de omgeving van enkele boerenerven gezuiverd van afval.

pagina 2 lente 1995

Een gezamenlijke uitgave van: Stichting Twickel, Vereniging Vrienden van Twickel. Het Twickelblad geeft informatie over historic en het beheer van Twickel in al zijn aspekten. Redactie: J. Bengevoord (eindredaktie) A. Brunt (eindredaktie) M.W.H. Hermanussen A.H. Schimmelpennick Medewerkers aan dit nummer: H.J.F. Blom C. Otting W.H. van den Bosch J. Mulder S. Relker M. Verdriet Redactieadres: Redactie Twickelblad, Postbus, 7490 AB Delden tel. 05407-61309 Vereninging Vrienden van Twickel Secretaris W.H. van den Bosch Meeuwenstraat 14 7471 HG Goor Stichting Twickel Postbus 2,7490 AA Delden Tel. 05407-61309 Het Twickelblad wordt gratis toege- zonden aan medewerkers van de stichting Twickel en aan leden van de Vereniging Vrienden van Twickel. Het lidmaatschap van de Verening Vrienden van Twickel bedraagt F 20,00 (inclusief het Twickelblad). Het lidmaatschap kan worden aange- vraagd bij de secretaris van de Verening Vrienden van Twickel. Inleveringkopij: voor 15 mei 1995 bij de redactie van het Twickelblad, Postbus 2,7490 AA Delden Losse nummers a F 6,00 zijn verkrijg- baar bij de VVV-Delden en de firma Vriezenkolk in Delden. Tekstvervaardiging, Lay-out en druk: VanderLoeff/Drukkers b.v., Enschede. ISSN 0927-6548 De Twickeldag van de Vereniging Vrienden van Twickel wordt dit jaar gehouden op zaterdag 20 mei en belooft een bijzonder interessante dag te worden. Het pro- gramma staat geheel in het teken van het cultuurbehoud op en rond het landgoed Twickel. De deelnemers worden al vroeg (om 09.00 uur) op de uitspanning’t Hoogspel verwacht. Na de koffie houdt de adjunct rentmeester een kort referaat over: Het beheer van de natuurwaarden van de bossen. Daama wordt het gezelschap verdeeld in twee groepen. De ene groep gaat met huif- karren naar de betreffende bossen om het beheer met eigen ogen te aanschouwen en wordt vervolgens door de paarden weer teruggebracht naaf ’t Hoogspel. De andere groep gaat te voet (binnendoor) naar de Wendezoele en ontvangt daar uitleg door deskundigen van de Wendezoele. De tuinen staan in voile bloei, bijen vliegen af en aan en vrij willigers van het IVN zullen graag attenderen op allerlei bijzonderheden. De lunch wordt gemeenschappelijk genuttigd bij’t Hoogspel. ’s Middags worden de rollen omgedraaid. Omstreeks 16.00 uur wordt bij’t Hoogspel de thee geser- veerd, waama er uitgebreid gelegenheid is voor het stellen van vragen. Het pro- gramma wordt om ongeveer 17.30 uur afgesloten. Nadere informatie ontvangt U tegelijk met de uitnodiging voor de ledenvergadering. Vrijwilligers onderhouden het natuurterrein Het Boddenbroek. Foto: W.H. van den Bosch. IN DIT NUMMER – Het wassende water in het Gelderse Twickel 4 – Twickelpachterboertalmilieuvriendelijk 6 – Verslag van de pachterscommissie 8 – Het laatste oorlogsjaar op Twickel 10 – De kapbaarg is het behouden waard 12 – Kwikvervuiling wordt gesaneerd 15 – lnventarisatievanschilderijenenprenten 17 – Groene verenigingen inventariseren bermen 19 – Boddenbroek 20 – Korte berichten 21 – Agenda 23 – Openstelling tuinen 23 – Projekt Monumentale botnen 24 Toto voorpagina De ondergestroomde Fratenvaard. Op de voorgrond ligt Ellecom; op de achtergrond Doesburg. Tussen Ellecom en Doesburg staan de boerderijen Noordingsbouwing, pachter F. Frede riles, Cabenter (eerste aan de weg), pachter A. Uenk, en Kistenbouwing, pachter, S. Wullink. Op de achtergrond aan de Doesburgse kant staan vanaf Doesburg Kockingsbouwing, pachter T. van Beek, Dollemansstede, pachter J. van Beek, Dordtsche Wei of Weiwachter, pachter H. Lucassen en Waardmansplaats, pachter W. Lucassen. Foto: Cord Otting.

pagina 24 winter 1994

Vereniging vrienden van Twickel Van de bestuurstafel gevonden het secretariat over te nemen. De heer Hoekstra blijft lid van het bestuur en is bereid als tweede secretaris op te treden. Vanaf 1 januari 1995 zijn er geen abonnementen meer mogelijk op het Twickelblad. De abonnnementhouders is er op gewezen dat zij het Twickelblad kunnen blijven ont- vangen door lid te worden van de Vereniging Vrienden van Twickel. Op dit moment hebben reeds 42 abonnees zich als lid aangemeld. Wij willen deze nieuwe leden van harte welkom heten in onze vriendenkring en wij hopen velen van hen te ontmoeten bij onze activiteiten en bijeenkom- sten. Het bezoek van de Vrienden aan het kasteel vond plaats op 16 September j.l. Elders in dit blad wordt hieraan uitge- breid aandacht besteed. Hoewel het weer tegenzat kan toch worden teruggezien op een bijzonder geslaagde middag. Het was alleen jammer dat een aantal leden dat een uitno- diging had ontvangen niet is komen opdagen. Dit te meer omdat velen die zich hadden aangemeld moesten worden teleurgesteld. Deze laatste categorie zal bij het volgende kasteelbezoek voorrang krijgen. Wij willen alien die aan het kasteelbezoek van 16 September hebben meegewerkt – personeel en vrijwilligers van Twickel, alsmede de activi- teitencommissie – van harte dank zeggen. Op 25 oktober j.l. vond in het Hoogspel de presentatie plaats van het recreatieplan van Twickel. Met dit plan, dat beoogt de recreatie op het landgoed in goede banen te lei- den, wil de Stichting de discussie met overheden en ande- re belanghebbenden openen, om de doelstellingen van dit beleidsplan te realiseren. Hoewel de opkomst (ruim 40 leden) aan de matige kant was, kan van een geslaagde avond worden gesproken, gezien de uitstekende presenta ­ tie en de goede discussie en toelichting naar aanleiding van de gestelde vragen. In dit nummer van het Twickelblad wordt uitvoerig ingegaan op vele aspecten van het jacht-en wildbeheer op Twickel. Hoewel wij als Vereniging Vrienden van Twickel geen voorstander van de plezierj acht zij n, zien wij in dat in het kader van het wildbeheer een meer genuan- ceerde benadering nodig is. Omdat de natuurlijke vijanden van bepaalde diersoorten zijn uitgestorven, kunnen zich soms andere diersoorten tot een ware plaag ontwikkelen. Om alle diersoorten een faire kans te geven zich te handha- ven, kan de jacht onder bepaalde voorwaarden een goede bijdrage leveren aan een verantwoord wildbeheer. In elk geval zijn wij een fervent tegenstander van een ongecon- troleerde jacht, zoals met name de stroperij, die naar onze mening met alle mogelijke middelen bestreden dient te worden. Een aantal „groene verenigingen” heeft ons gevraagd hun bezwaren tegen bepaalde aspecten van de uitvoering van het kapbeleid bij Twickel kenbaar te maken. Wij heb ­ ben dit gedaan en inmiddels is hierover een discussie van start gegaan. Onze secretaris, de heer Enno Hoekstra heeft enige tijd geleden de wens te kennen gegeven van het secretariaat te worden ontheven. Wij hebben de heer Wouter van den Bosch, lid van ons bestuur sinds 12 april 1994, bereid Wij willen van deze gelegenheid gebruik maken alle „Vrienden” een gelukkig 1995 toe te wensen. Wij hopen daartoe te kunnen bijdragen door voor U, in samenwerking met de activiteitencommissie, in 1995 weer een aantal inte- ressante activiteiten te organiseren. Kasteelbezoek op 16 September 1994 Ondanks het slechte weer hebben veel leden van onze vereniging met hun introduce(e) op deze vrij- dagmiddag genoten. Het was namelijk de eerste keer dat onze leden aan een kasteelbezoek konden deelne- men. In juli j.l. ontvingen alle leden daarover een brief met invulstrook waarmee ze zich konden opgeven; per lid mocht 1 introduce(e) worden meegenomen. Ruim 450 opgaven voor het bezoek werden ont ­ vangen. Aangezien maximaal 400 personen op deze middag konden worden toegelaten, moesten de overi- ge „late” aanmelders worden afgeschreven; er komt voor hen hopelijk een volgende gelegenheid. Begin September werden de uitnodigingen in de vorm van een brief verzonden met daarbij een gekleur- de toegangskaart met het tijdstip waarop men ver- wacht werd. De aktiviteitencommissie, bestaande uit de heren Klevering, Relker en Stoffelen hadden een organisa- tieschema voor de bezoekmiddag opgesteld. De kos- ten van het bezoek aan tuin, inclusief een consumptie in de oranjerie en organisatiekosten bedroegen / 10,- per deelnemer, te voldoen bij de entree. Om half twee begon de eerste groep van 50 geno- digden aan het bezoek van ca. een uur, waama elke 15 minuten later een andere groep volgde. Om 15.15 uur ging de achtste groep als laatste naar binnen. Naast de medewerkers van de Stichting Twickel waren 13 vrij ­ willigers van de Vrienden ingeschakeld voor de kaart- controle, als surveillanten, als parkeerwacht, bij de informatiestand en ter assistentie in de theeschenkerij. De organisatie heeft voortreffelijk gefunctioneerd waarvoor hulde aan de aktiviteitenkommissie. Aan het einde van de middag bleken er 330 bezoekers te zijn gekomen; 20% van de genodigden is derhalve niet op komen dagen. Door het slechte weer hebben maar weinigen de tuin bezocht. Aan de informatiestand zijn veel exemplaren van de boeken „Twickel bewoond en bewaard” en de „Tuinen van Twickel” verkocht. Ook werden nogal wat brochures van onze Vereniging uit- gereikt en konden 7 nieuwe leden worden ingeschre- ven. De vele enthousiaste reaches van de bezoekers op het vele moois dat ze gezien hebben en de vragen of de gelegenheid het kasteel te bezichtigen zal worden her- haald zijn voldoende bewijs dat deze eerste kasteel- bezoekdag voor de Vrienden zeer geslaagd is. M.J. terBraak

pagina 25 zomer 1994

Vereniging Vrienden van Twickel Van de bestuurstafel Op 28 januari heeft de Vereniging Vrienden van Twickel ter gelegenheid van de officiele opening van de nieuwe rentmeesterij een aquarel van de oude rentmeeste- rij aan het bestuur van de Stichting Twickel aangeboden. Omdat de aquarel op deze datum nog niet gereed was, werd als voorschot een tekening van de oude rentmeesterij over- handigd. Binnenkort zal deze tekening door de aquarel worden vervangen. Bovendien werd bijgedragen aan de restauratie van de waterpomp op het terrein van de nieuwe rentmeesterij. Op 24 maart werd, tezamen met het Wereld Natuur Fonds en de Provinciale IVN een lezing georganiseerd over de bekenplannen in Twente. Tijdens de jaarvergadering, die op 12 april in ‘t Hoogspel werd gehouden, werd verslag gedaan over de activiteiten in 1993 en de plannen voor 1994. Voorts werd afscheid genomen van de bestuursleden G. Brunnekreef en D. Klevering, die nietherkiesbaar waren. De heer E., Hoekstra, die wel herkiesbaar was, werd her- kozen. Als nieuwe bestuursleden zijn gekozen de heren W. van de Bosch en J. Seppenwoolde. Tijdens deze ver- gadering werd medegedeeld, dat met de Stichting Twickel overeenstemming is bereikt over een bezoek van de leden van de Vereniging aan het kasteel. Dit zal plaatsvinden op 16 September a.s. De leden zullen hier- over binnenkort nader worden gemformeerd. De Twickeldag wordt dit jaar gehouden op 14 mei. Wij zullen dan een bezoek brengen aan het gerestaureer- de park van het Hof te Dieren. De leden hebben hierover inmiddels informatie ontvangen. Korte berichten Pachters discussieren “Het in stand houden van natuur en landschap is even- zeer een agrarische bezigheid als de produktie van melk of vlees” Over deze en andere stellingen voerden de pachters van de stichting op 10 maart een boeiende discussie. De jaar- lijkse bijeenkomst van de pachters kreeg hierdoor een bij- zonder accent. Dankzij de goede leiding van de landelijk bekende Legien Kromkamp werd de discussie in goede banen geleid en konden vele aanwezigen hun mening ken- baar maken. De honderd aanwezige pachters werden daar- toe in 12 groepjes verdeeld die eerst onderling de stellin ­ gen bespraken. Vervolgens werd het resultaat hiervan door een groepsvertegenwoordiger aan de plenaire vergadering voorgelegd. Geconcludeerd kon worden dat men tevreden is met het functioneren van de pachterscommissie. Er gaan enkele stemmen op om een neutrale buitenstaander tot voorzitter te benoemen. De verenigde pachters zijn voorzichtig posi- tief over een financiele bijdrage ter bestrijding van de kos- ten van interne verkavelingen, w£l onder de voorwaarde dat hierbij duidelijke voordelen voor de bedrijfsvoering tegenover staan. De pachters waarderen het mooie Twentse landschap. De beperkingen die hieruit voortvloeien voor de boer had men graag wat minder gezien. Met steeds grotere machi ­ nes wordt het moeilijker kleine, grillige percelen te bewer- ken. Mede dankzij de pachters blijft dit mooie landschap in stand. Vele anderen genieten hiervan, en in toenemende mate. De meeste pachters vinden het een goede zaak dat zij naast de verkoop van agrarische produkten ook voor deze “landschapsfunctie” een beloning ontvangen. Relatienotaplan Twickel gereed. Nog dit jaar zullen de eerste pachters op het landgoed Twickel een beheersovereenkomst kunnen afsluiten. In ruil voor minder mest en bestijdingsmiddelen en later maaien kunnen vergoedingen worden ontvangen tot f 1.870,= per ha per jaar. Ook zijn er subsidiemogelijkhe- den voor onderhoud van landschappelijke beplantingen en de herintroductie van granen in het bouwplan. Van het landbouwareaal valt 20% (395 ha) onder het nieuwe plan. Op andere onder Twickel behorende landgoederen (Dieren, Zevenaar, Wassenaar) werken veel pachters al jaren met beheersovereenkomsten. Bij de tot standkoming van het beheersplan Twickel hebben de pachters Breteler uit Oele en Dubbelink uit Azelo een belangrijke bijdrage geleverd. Vanuit de natuurbescherming was Drs. de Bruijn bij het plan betrokken. Bezichtiging kasteel Twickel Kasteel Twickel is geen museum. In de statuten van de Stichting Twickel wordt duidelijk aangegeven dat Twickel zo mogelijk als een bewoond huis in stand moet blijven. Het stichtingsbestuur is wel geoorloofd “gezel- schappen of verenigingen van personen die belang stellen in de stichting en met haar doel instemmen van tijd tot tijd binnen haar muren te ontvangen”. De belangstelling voor een bezoek aan Twickel is sterk toegenomen. Ook vanuit de Vereniging Vrienden van Twickel met steeds meer leden bestaat de wens het kasteel eens van binnen te zien. Onlangs heeft het stichtingsbe ­ stuur besloten aan deze begrijpelijke wens tegemoet te komen. Vanaf dit jaar zal jaarlijks een middag worden georganiseerd waarop de leden van de “Vrienden” wel- kom zijn in het kasteel. De eerste Vriendendag zal plaats ­ vinden op vrijdag 16 September a.s. Milieuonderzoek Het landgoed Twickel ligt in een gebied met een hoge veebezetting. De meest intensieve bedrijven liggen echter buiten het landgoed: vooral de omgeving van Bentelo zit vol met intensieve veehouderij. Ook in andere plaatsen zoals Bomerbroek en Haaksbergen is de veedichtheid groot. Door de overheersende westenwind waait de ammoniak uit de stallen richting Twickel om daar voor een deel weer neer te slaan. Verzuring van de bossen is hiervan het gevolg.

pagina 22 lente 1994

Vereniging vrienden van Twickel Van de bestuurstafel In de afgelopen maanden heeft het bestuur veel aandacht besteed aan de ontwikkelingen op het gebied van de „dub- belstad” (met name voor wat betreft de gevolgen voor het Woolde), van de Betuwe-/Twentelijn en van de plannen voor het doortrekken het Twente-kanaal. Voorts heeft het bestuur zich beraden over de aard en omvang van de voor de leden te organiseren activiteiten. De laat- ste jaren werden een Twickeldag en twee avondbijeenkomsten gehouden. Wij willen hieraan enige uitbreiding geven, waarbij ons voor ogen staat om in de toekomst, naast de Twickeldag drie a vier bijeenkomsten te organiseren. Mede om de betrokkenheid van de leden bij het functioneren van de Vereniging te vergroten is besloten tot de instelling van een activiteitencommissie. Deze commissie is als volgt samengesteld: Ir D.A. Klevering (voorzitter), Mevrouw A. van der Wal-Gerrits en de heren L.J. Relker en H.K.J. Stoffelen. De commissie is belast met het doen van voorstellen voor activiteiten en met het uitwerken van de organisatie daarvan; de verantwoordelij kheid voor een en ander blij ft bij het bestuur van de Vereniging. Er zal onder meer worden gestreefd naar mogelijke gecombineerde bijeenkomsten met andere verenigingen waarvan het werkgebied verwant is met onze doelstellingen. Hierdoor kunnen de kosten binnen de perken worden gehouden. In dit kader zal op 24 maart 1994 een gemeenschappelijke bijeenkomst worden gehouden met het WNF en met de pro ­ vincial 1VN. Verder dient nog gemeld te worden dat op 14 december 1993 door de Stichting Twickel en de Vereniging Vrienden van Twickel een gezamenlijke bijeenkomst werd gehouden in het Wapen van D De heer Jan Haverkate heeft toen een uiterst boeiende lezing gehouden naar aanleiding van zijn kort tevoren verschenen boek „Twickel, bewoond en bewaard”. Hij heeft daarbij met name aandacht geschonken aan een aantal facetten van het dagelijks leven van de bewo- ners van Twickel in vroeger jaren. Helaas bleef de opkomst achter bij de verwachtingen. Op 12 april 1994 zal de jaarvergadering van de Vereniging plaatsvinden in „ ‘t Hoogspel” te Delden. Voordien zal de agenda, tezamen met de acceptgiro voor de contributie 1994 worden toegezonden. Henk van Beem, voorzitter Korte berichten Bosbeleidsplan Het kabinet heeft onlangs het Bosbeleidsplan aan de Tweede Kamer ter goedkeuring voorgelegd. Dit plan voorziet ondermeer in invoering van “functiebeloning” per 01.01.1994. De functiebeloning wordt gesteld op een vaste bijdrage van f. 140,= per ha. opengesteld bos of natuurterrein. De functiebeloning komt in de plaats van de oude bijdrageregeling die voorzag in een vaste bijdrage van f. 90,= per ha. per jaar en daamaast in subsidiering van onrendabele werkzaamheden. Deze laatste mogelijkheid vervalt dus. Gezien het feit dat delen van het landgoed wei- nig paden kennen is het de vraag of de stichting er positief uitspringt. Jaarbijeenkomst pachters Ieder jaar organiseert de pachterscommissie een alge- mene vergadering van alle hoevepachters van de Stichting Twickel. Dit jaar zal deze plaatsvinden op lOmaarta.s. Op het programma staat ondermeer een discussie o. 1. v. Legien Kromkamp Uitbreiding Monumentenlijst Ambt Delden. Op voorstel van het Oversticht wil de gemeente Ambt Delden het aantal Rijksmonumenten met ca. 25 panden uitbreiden; 20 hiervan maken deel uit van het landgoed Twickel. Hieronder vallen de nieuwe rentmeesterij, de Paardenschuur, de Eikelschuur, het Parkhuisje, de herten- schuur, de ijskelders, het prieel en de bank in de rotstuin, de tuinmuur en de kassen. Ook verschillende boerderijen en woningen staan op de lijst: erve Voortman (bij deNoordmolen), erve Waninkop de es (de “Normandische” boerderij), hoeve De Haar, Casa Nova aan het Bomse voetpad, De Bomerbraak aan de weg Bome-Delden, erve Brinkate (toekomstige museumboer- derij), erve Dubbelinks Havezathe en erve Veldmeyer te Azelo en erve Seppenwoolde te Deldenerbroek. Tegen de plaatsing op de monumentenlijst bestaat geen bezwaar. Gezien het veel te geringe overheidsbudget voor de monumentenzorg is het wel de vraag wat we ermee opschieten. Beheerplannen park De Stichting PHB heeft een tweetal concept beheer ­ plannen afgeleverd voor de uitgebreide parkaanleg van Twickel d.w.z. het gedeelte rond het kasteel („huispark”) en het gedeelte tussen Rondweg, Twickelerlaan, Bomsestraat en Oelerbeek („overpark”). De plannen wor ­ den op dit moment intern beoordeeld.

pagina 10 winter 1993

want eigenlijk wordt het al lange tijd op Twickel gedaan. Alleen kies je nu misschien wat bewuster voor bijvoor- beeld natuurlijke veijonging van bos. Dat is trouwens ook in financiele zin gunstig, want met de huidige lage hout- prijzen is het aanplanten van bos enorm duur”. Gert-Jan Roelofs verwacht dat door de huisvesting van vele medewerkers in het rentmeesterskantoor het overleg aanmerkelij k zal verbeteren. Overigens zal hij meer buiten te vinden zijn dan achter z’n bureau. Ook in z’n vrije tijd zoekt hij de open lucht op. „Ach, als je buitenaf woont dan ben je eigenlijk nooit met je werk klaar. Ik mag dat trou ­ wens graag doen: een beetje buiten prutsen en hout zagen”. De bouwkundig opzichters Bouwkundig opzichter Johan Holterman (48) behoort tot de oudgedienden van Twickel. In januari aanstaande is hij 25 jaar in dienst van Twickel. Na verschillende banen in de bouw, kwam hij met een grote praktijkervaring op Twickel terecht. „In de praktijk ben je vooral bezig met de begeleiding van het totale onderhoud van kasteel en dienstgebouwen en van de verhuurde en verpachte wonin- gen. Daarbij is ons streven erop gericht om het oorspron- kelijke karakter van de gebouwen zoveel mogelijk te behouden”, vertelt Holterman. Mooi aan zijn werk vindt hij de veelzijdigheid en het feit dat hij bij veel mensen over de vloer komt. „De sfeer is uitstekend. Er is nu stabiliteit op Twickel. Er is een grote mate verdraagzaanmheid. Daamaast is er een duidelijk beleid uitgestippeld. Het is niet zo dat we bepaalde bouw- plannen van de een wel goedkeuren en van de ander niet”. In z’n vrije tijd wil Johan Holterman graag gaan vissen, in de tuin werken, timmeren („daar kom ik veel te weinig meer aan toe”) of knutselen bij huis. „En wat ik heel graag mag doen is eens een zaterdagavond heel gezellig met de vrouw bij de kachel zitten’ ’. Trots is Johan op het nieuwe rentmeesterskantoor waaraan de bouwafdeling van Twickel de nodige steentjes heeft bijgedragen. De assistent bouwkundig-opzichter is Lennert Vrij (24) uit Hengelo die nu bijna een jaar in dienst van Twickel is. Hij houdt zich vooral bezig met de directe uitvoering van bouwwerkzaamheden, maar is ook achter de tekentafel te vinden. „Het mooie aan Twickel is het oude werk. Je bent hier niet om zo snel mogelijk iets te bouwen, maar voor het behoud van bestaande gebouwen. Daarbij telt niet de snel- heid, maar vooral de kwaliteit”. In z’n vrije tijd kruipt Lennert Vrij bij mooi weer in de kano om tochten te maken. Verder mag hij buiten werktijd graag schilderen, timmeren en in de tuin werken. Vereniging Vrienden van Twickel Van de bestuurstafel In de afgelopen maanden heeft het bestuur van de Vereniging, samen met de stichting Twickel kritiek gele- verd op de Struktuurvisie 2010 van de Gemeente Stad Delden. De in de Commissie- en Raadsvergaderingen gevoerde discussie geeft ons aanleiding te verwachten dat de Gemeente Stad Delden in haar toekomstige beleid met de aangevoerde bezwaren rekening zal houden. Door Twickel werd een herstelplan voor de bomen van de Twickelerlaan ontwikkeld. Dit plan is beschreven in het vorige Twickelblad. De schrijver van dit artikel, Hans Gierveld, heeft het bestuur van onze Vereniging langs de Twickelerlaan geleid om ter plaatse aan te geven waar en waarom ingegrepen moet worden. Bovendien werd op 5 oktober een (helaas slecht bezochte) voorlichtingsavond gehouden, waar de ingrepen door Hans Gierveld aan de hand van dia’s werden toegelicht. Natuurlijk betreuren wij in principe elke ingreep, maar wij zijn er van overtuigd dat deze ingreep nu noodzakelijk is om veel grotere ingrepen in de toekomst te voorkomen. Op deze plaats willen wij onze waardering uitspreken voor de inspanning die Twickel zich getroost om een dergelijk plan vooraf te presenteren aan alien die zich met het land- goed Twickel verbonden voelen. Op 2 oktober was het bestuur van de Vrienden uit- genodigd door de Pachterscommissie van Twickel. Hierbij werden de problemen en standpunten zowel van de pach- ters als van de Vrienden toegelicht. Duidelijk werd dat vele pachters best mee willen werken aan vermindering van de bela^ting van het milieu door hun activiteiten, maar dat de vaagheid en ondoelmatigheid van de gehanteerde normen veelal een negatieve uitwerking heeft. Wij zijn de Pachterscommissie zeer erkentelijk voor deze uitnodiging en voor de gevoerde discussie. Wij verwachten dat de op deze wijze aangevangen discussies kunnen bijdragen aan behoud en verbetering van natuur en landschap van Twickel. Op dit moment richt de aandacht van het bestuur van de Vereniging zich vooral op de discussies over de Betuwe/ Twentelijn (spoorverbinding Rotterdam/N.O. Europa), en de verbinding Twentekanaal/Mittellandkanaal en de ge- volgen daarvan voor Twickel. Ook worden de plannen van de Gemeente Hengelo voor “Woolde” nauwlettend in de gaten gehouden. Onlangs werd de Vereniging blij verrast door mevrouw Brinkman. Tijdens de jaarvergadering van de Vereniging in april werd zij als 600ste lid verwelkomd. Mevrouw Brinkman heeft de Vereniging een door haar echtgenoot vervaardigde voorzittershamer geschonken. Wij zijn de familie Brinkman dankbaar voor dit geschenk. Tot slot zouden wij van deze gelegenheid gebruik willen maken alle lezers van het Twickelblad prettige feestdagen toe te wensen, alsmede een gelukkig 1994. Wij spreken de hoop uit dat in het nieuwe jaar het begrip voor het behoud en de verbetering van natuur en landschap verder zal toe- nemen en dat de vele goede voomemens op dit gebied in daden zullen worden omgezet! Bestuur Vereniging Vrienden van Twickel. Henk van Beem, voorzitter