pagina 23 lente 1998

a De museumboerderij Wendezoele op het erve Brinkate. Foto: J. Mulder. 19 maart Gezamenlijke avond van I.V.N., W.N.F. en de Vereniging Vrienden van Twickel. Inleiding van dr M. Th. Frankenhuis, directeur van Artis, over "Paren en Baren in Artis”. Artis bestaat al 160 jaar en is daarmee de oudste publieke dierentuin ter wereld buiten Engeland. Natuur- en Milieu-educatie en het in stand houden van bedreigde dier- soorten spelen een hoofdrol. Met name dit laatste aspect kent een boeiende en vooral ondeugende complexiteit. Of het nu gaat over hormonen of gedrag, over zwangerschap, ouderzorg of buitenechtelijke relaties, duidelijk zal wor- den: niets menselijks is het dier vreemd! Of ze er lol in hebben? We laten u nog even in het onge- wisse! Maar het wordt een leerzame en soms pikante tocht door het sfeervolle en vruchtbare Artis. U wordt dus ein- delijk echt voorgelicht! En dat alles voor f 2,50 entree. Plaats: cafe-restaurant’t Hoogspel te Delden. Aanvang: 20.00 uur. 7 april Algemene ledenvergadering van de Vereniging Vrienden van Twickel. Na afloop van het formele gedeel- te houdt de heer Engelbert Ensink een diapresentatie over Twickeler boerderijen onder het motto: “zwart-witte lui- ken in het landschap”. Het belooft een zeer interessante voordracht te worden. De spreker heeft onlangs onder het- zelfde motto in de gemeentehuizen van Stad en Ambt Delden geexposeerd. Plaats: cafe-restaurant’t Hoogspel te Delden. Aanvang: 20.00 uur. 30 april Opening Museumboerderij Wendezoele in het erve Brinkate aan de Twickelerlaan op de Deldeneresch. Aanvang: 13.30 uur. De Wendezoele is in de periode 30 april – I november geopend van di – za van 13.30 – 17.00 uur. In juli en augustus tevens geopend op maandagmid- dag. 10 mei – 23 oktober Openstelling Tuinen van Twickel. 11 mei Koetsentocht van kasteel Twickel naar Munster ter gelegenheid van de herdenking van ”350 jaar Vrede van Munster”. 16 mei Op zaterdag 16 mei organiseert de Verening Vrienden van Twickel weer de jaarlijkse Twickeldag. We vertrek- ken om 9.00 uur per bus vanaf het NS-station in Delden naar Voorthuizen. Na een diapresentatie van de heer Gerrit de Graaff over “Landgoederen in de Gelderse Vallei”, brengen we een bezoek aan het landgoed “De Schaffelaar” in Barneveld. Ukuntrekenen op een boeiende en leerzame dag. De kosten hiervoor bedragen / 49,= per persoon, inclusief vervoer, lunch enconsumpties.Tezijnertijdont- vangen alle leden een opgaveformulier.

pagina 21 herfst 1997

nenaenvan Iwicke Geschenk aan 650-jarig Twickel Wie zich op dinsdagmiddag 13 mei in de buurt bevond van de vijvers “de Lepel en de Vork” aan de Twickelerlaan heeft kunnen genieten van een spectaculair gebeuren. Het betrof hier het rechtzetten van de Dikke Steen. Volgens het inschrift is deze steen in 1845 met twaalf paarden vanuit Azelo naar de huidige plaats gebracht. In de loop der tijd was deze steen echter verzakt waardoor deze niet echt goed meer tot haar recht kwam. De Vereniging Vrienden van Twickel heeft in het kader van de viering van 650 jaar Twickel aangeboden deze steen weer recht te zetten. Om te voorkomen dat de steen opnieuw verzakt is nu een fundament van gebroken puin aangebracht, waarop de steen in haar oorspronkelijke stand is geplaatst. De voor deze werkzaamheden benodigde mensen en machines zijn belangeloos door de firma’s Gerwers uit Tilligte en Bruins & Kwast uit Markelo ter beschikking gesteld. Om een indruk te geven van de capaciteit van de kraan: het hijsver- mogen bedraagt 70 ton (het gewicht van 70 auto en het vermogen van de motor 400 pk. Dit is heel wat meer dan de twaalf paardekrachten, die het gevaarte in 1845 naar deze plaats brachten! Ondanks de geweldige capaciteiten, zowel van het materiaal, als van de betrokken machinisten, was het toch nog een heel karwei, dat in totaal meer dan twee uur in beslag nam. Maar toen stond de Dikke Steen die acht en een halve ton bleek te wegen, weer in voile pracht op dit mooie stukje T wickel. Alle hulde aan de betrokkenen die ondanks enkele tegenvallers in alle rust de werkzaamheden tot een goed einde wisten te brengen. Dit rechtzetten van de steen, een tweetal nieuwe eikenhouten banken bij deze steen zijn op 19 mei, Tweede Pinksterdag, door de Vrienden van Twickel aan Twickel aangeboden. Henk van Beem Andere paardekracht dan die in 1845. Foto: G. van Zeben, Delden. Andere paardekracht dan die in 1845. Foto: G. van Zeben, Delden.

pagina 12 herfst 1997

Over de voorloper van de Vereniging Vrienden van Twickel De achtergronden van een historische foto De foto die bij dit verhaal staat afgedrukt, werd gemaakt op 15 maart 1972 op de brug van kasteel Twickel. Op de voor- grond staat de barones en achter haar een gezelschap van mannen die op dat moment de meest rebelse actiegroep van Overijssel vormden, al zou men dat gezien hun uitdossing niet zeggen. Alleen de overdadige baardgroei van de beide heren links op de foto doet een enigszins deviante levensstijl vermoeden. Jan Haverkate Ik was erbij toen deze foto werd gemaakt en bijna alle mensen die erop staan ken ik nog van naam. Helemaal links staat Harry Vrielink, destijds secretaris van de VVV Stad Delden en uitbater van een sigarenmagazijn aan de Langestraat. Naast hem de Almelose Natuurkundeleraar Bak, daarnaast een landbouwer uit Bornerbroek, waarvan ik de naam vergeten ben, en dan de oude heer Ten Voorde, Deldenaar en lid van het plaatselijke IVN. Vervolgens de heer Soetendal, huismeester van Twickel, en voor hem barones Van Heeckeren van Wassenaer. Boven de barones is nog een stukje hoofd zichtbaar. Dat is het mijne. De volgende man op de foto kwam ook uit Bornerbroek en ook zijn naam weet ik niet meer. Naast hem staat mijn vader, daarnaast landbouwer Harink uit Bornerbroek en achter hem de laatste Bornerbroekse boer van de groep. Het kale mannetje daar ­ naast is de heer Rodenburg die destijds een manege had in de Paardenschuur tegenover de Kasteelboerderij. Naast Rodenburg staat Dick Semler uit Hengelo, nestor van de Twentse natuurbeschermers, daarnaast mevrouw Soetendal, personeelslid van Twickel. En tenslotte hele ­ maal rechts in die voor hem zo karakteristieke houding, Kees Brunt, rentmeester van Twickel. Het doel De achtergrond van dit gezelschap op de brug laat zich aan de hand van de meegevoerde borden gemakkelijk raden. Hier staat de voorloper van de Vereniging Vrienden van Twickel: het actiecomite SpaarTwickel, dat zich in het begin van de jaren zeventig fel verzette tegen de aanleg van de S23 van Bornerbroek naar Delden, en met succes. De foto werd gemaakt op de dag dat de Staten van Overijssel de weg definitief van de kaart streepten en het actiecomite door de barones op het voorplein van het kasteel werd ont- vangen. Ik kijk naar de foto met een mengeling van trots en ver- bazing. Was dit nu het vreeswekkende actiecomite. De groep was in werkelijkheid een samengeraapt gezelschap. Een paar boeren uit Bornerbroek die de weg over hun akker zouden krijgen, een paar natuurbeschermers die voor M.A.M.A. van Heeckeren van Wassenaer en de leden van het actiecomite. Dei Twickel opkwamen, alsmede een paar verontruste burgers uit de grote steden. Ze hadden elkaar voordien nooit ont- moet en zouden elkaar na de actie in deze samenstelling nooit meer terugzien. Toch wist dit gezelschap een weg van de kaart te krijgen waarvoor het geld al gefoumeerd was en de graafmachines klaarstonden. Met kracht van argumenten had het achteraf gezien heel weinig te maken, geloof ik. Eerder met de geringe ervaring die de overheid destijds had met dit soort oprispingen van volkswoede, want daarvan was in de affai ­ re van de S23 sprake. Er zou een weg dwars door de bossen van Twickel gaan en niemand begreep waarom dat nodig was. Hoorzitting De actie tegen de S23 kwam op een ogenblik dat er van enige inspraak van burgers in overheidsplannen nog abso- luut geen sprake was. De bewoners van Bornerbroek en Delden kregen de plannen voor de nieuwe weg voor het eerst onder ogen op een hoorzitting die Provinciale Waterstaat in 1970 organiseerde in Bornerbroek. Veel te wijzigen viel er toen al niet meer. Het trace stond vast en het geld was gereserveerd. Voor de provincie was de hoor-

pagina 14 herfst 1997

Schaal, waan en Kultuur “Natuurreservaat en cultuur monument”, staat er in de stich- tingsakte, en “historische betekenis bestendigen”, vanzelf- sprekende wensen van een afstammelinge uit een zeer oud geslacht. Wat is echter die ’‘Natuur” die gereserveerd moeten worden, natuurgebied?: bos, beek, moeras, ven. Of zijn het de akke- ronkruiden, de weidevogels natuur elementen dus in het cul- tuurlandschap? Of het cultuurlandschap zelf, maar ouder- wets extensief beheerd als (blauw)grasland, hei, cultuurbos. Of is het, meer abstract, slechts “Het Leven: alles wat groeit en bloeit en altijd weer boeit”? en niet de aarde zelf, die ook het leven draagt?. En wat is cultuur dan die we willen besten ­ digen? De verwarring daarover speelt door in de waan van de dag als het over beheer van het land gaat waar ieder, al of niet eigenaar of beheerder, van Minister tot flierefluiter, zijn of haar zegje wil doen. Men drukt een en ander uit in leuzen: “Natuur kan niet zonder boeren”, “Verweven is beter dan scheiden”, “In natuurgebied moet je niets doen’V’Bosbegrazing moet”, “Diversiteit moet”, “Duurzaamheid voor alles”, “Continu aanpassen aan de maatschappelijke evolutie moet”, “Natuurreservaten moe ­ ten volledig toegankelijk zijn voor publiek”, “Het publiek dient zo veel mogelijk uit natuurreservaten te worden geweerd”. Negen maal een selectie uit de waan van de dag. Waan…, niet omdat elk van de negen leuzen niet waar zou kunnen zijn; Wei omdat het allemaal halve waarheden zijn, gevaarlijker dus dan leugens. Voor alle negen leuzen geldt immers dat ze slechts waar kunnen zijn binnen een specifieke Schaal in ruimte en tijd. Dit betekent dat, op een verkeerde schaal toegepast, elk van de negen, geen uitge- zonderd, een grove leugen kan zijn. Toegepast in beleid (van Den Haag tot Delden) en beheer leidt dat tot verlies aan natuur en cultuurwaarden. Een zinnige afweging van beleid vraagt daamaast ook om een helder begrip over wat natuur en cultuur in essen- tie is en waarom er waarde aan wordt gehecht. De essentie van het natuurbegrip, in concrete als ook overdrachtelijke zin, is: “het Van Zelf bestaande” en dat per definitie in tegenstelling tot cultuur “het door de Mens Gemaakte (van symfonie tot stoommachine en mest-injector). Het span- ningsveld tussen beide tegengestelden is de essentie van het menselijk bestaan, dat gericht is op het bestrijden van de negatieve en het behouden van de positieve aspecten van beide. Zo moet je de Stichtingsakte lezen. De waardering van de (positieve aspecten van) natuur volgt een scala van materiele tot geestelijke behoeften, De uisie van Vriend van Twickel, Enno Hoekstra Vriendenkring wordt vereniging van gebruikers Enno Hoekstra fungeerde in de periode 1989 – 1995 als secretaris, respectievelijk bestuurslid van de vereniging Vrienden van Twickel. Daarvoor zat hij als lid van D 66 in de gemeenteraad van Stad Delden. Hier heeft hij bestuur- lijk leren denken en ervaring opgedaan met gemeentelijke procedures. Heel veel profijt heeft hij daarvan bij de ver ­ eniging niet gehad. De meeste knelpunten (conflicten met het bestuur van de Stichting Twickel) en aanslagen op het landgoed (aanleg van snelwegen en de 380 KV hoogspan- ningsleiding) behoorden toen net tot het verleden. Aafke Brunt In Hoekstra’s bestuurstijd is het ledental enorm toege- nomen. Rondom de uit het actiecomite Geen S 23, spaar Twickel voortgekomen vriendenkring, waarvan een harde kern nog steeds heel actief is, groeide een donateurs- vereniging: “als het niet om een kasteelbezoek gaat, zijn veel leden moeilijk in beweging te krijgen. Natuurbeheer, zoals dat tot voor kort in het heideveld het Boddenbroek plaats vond, komt neer op de inzet van een handjevol harde werkers. Daar staat tegenover dat voor de doelstelling ‘het behoud van Twickel’ een veel grotere achterban is gecreeerd”. Hiermee is de vereniging naar het idee van Hoekstra op de goede weg. Bij de bedreigingen die op ons afkomen, is het belangrijk om de achterban nog verder uit te breiden en te werken aan een betere spreiding daarvan. Het ledental in Borne is bijvoorbeeld achtergebleven bij dat in Delden en Hengelo. Volgens Hoekstra krijgt de oorspronkelijke vrienden ­ kring steeds meer het karakter van een belangenvereni- ging. Door de stedelijke ontwikkelingen wordt de omvang van het buitengebied steeds beperkter; het aantal recrean- ten daarentegen neemt toe. In de bossen en natuurgebieden van Twickel is de toenemende recreatiedruk goed waar te

pagina 4 zomer 1997

De akte van huwelijkse voorwaarden tussen Herman III van Twickelo en Grete van Bevervoorde. Onderaan de akte hangen de waszegels van de ouders van de bruid, Johan van Bevervoorde, zijn vrouw Grete (van Langen), van de drost van Twente, Herman II van Tw ickelo, en van de getuigen Otto van Weleveld, Hendrik van den Thorne, Klaas van Averhagen en Bruin van Hederick. HuisarchiefTwickel, inv.nr. 2. Foto: J. Mulder. Het nieuwe huis, later Twickel genoemd, is vrijwel zeker gebouwd op de plek die nu wordt ingenomen door de achterplaats van het kasteel. Daar werden bij een opgra- ving in 1978 verschillende bouwresten aangetroffen. Huwelijks politiek De Van Twickelo’s bekleden al spoedig de lucratieve positie van drost van Twente. Maar hun bezit breidt zich vooral uit door goed beheer en verstandige huwelijken. Een voorbeeld van een weldoordacht huwelijk is dat tussen Herman III van Twickelo en Grete van Bevervoorde, dat zich voltrekt op 28 december 1408, “de vrijdag na kerst- mis”. Ten overstaan van de drost van Twente. Herman II van Twickelo, tevens vader van de bruidegom, laten de ouders van de bruid, Johan van Bevervoorde en zijn vrouw Grete, een akte van huwelijkse voorwaarden opmaken. Hun dochter ontvangt een bruidsschat, bestaande uit een zevental boerderijen bij Delden, waaronder het erve Bellink op de Deldenersch en de erven Avest, Nijhuis, de Vorger en de Vokker in Oele en verschillende grove en smalle tienden (opbrengsten in graan en peulvruchten) uit boerderijen in Delden en Enschede. De akte wordt opge- maakt in het bijzijn van de getuigen Otto van Weleveld, Hendrik van den Thorne, Klaas van Averhagen en Bruin van Hederick, die de akte mede bezegeld hebben. Onderwijs Johan III van Twickelo is de vroegste bewoner van Twickel, die een handtekening heeft nagelaten. In een akte van 16februari 1538 zegt Johan III een uitkeringtoeaande kapelaan van Eerde. Onderaan de akte bevindt zich naast zijn zegel ook zijn handtekening. Uit het stadsboek van Delden blijkt dat Johan samen met zijn broer Frederik les heeft gehad van de schoolmeester “her Henric”. Heer Hendrik was een geestelijke in Delden, die onder toezicht van de schepenen en de burgemeesters van Delden onder ­ wijs gaf aan de parochiekinderen. Op verzoek van Johan II van Twickelo, die met de kerk van Delden goede betrek- kingen onderhield, heeft hij zich tijdelijk uitsluitend aan de kinderen Van Twickelo gewijd. Ook Agnes, een van Johan’s dochters, heeft de schrijf- Van Twickelo 1347 Herman van Twickelo koopt van Berend van Hulscher en zijn vrouw Dayge het huis Eijsink bij het ‘dorp Delden in de buurtschap Deldeneresch. 1 350 Door een zware pestepidemie, “de zwarte dood”, verliest een kwart van de Europese bevolking het leven. 1359 Grete.de vrouw van Herman van Twickelo, en haar zoon Herman kopen van Simon Munce en zijn vrouw een jaarlijkse uitkering van een pond pepers (het geneeskrachtige peperkruid) uit het Peperland in de Deldeneresch. 1368 Enkele Twentse edelen, onder wie Herman II van Twickelo, nemen de bis- schop van Utrecht. Jan van Vemenborg, gevangen op het huis Heeckeren in Goor. 1 380 Belening van Herman II van Twickelo door de bisschop van Utrecht met het huis Eijsink. 1 389 In een akte van de graaf van Bentheim wordt het huis voor de eerste keer aangeduid als het huis Twickel. In de leenaktes van de bisschop van Utrecht en zijn opvolgers is steeds sprake van het huis Eijsink. 1 392 Benoeming van Herman II van Twickelo tot drost van Twente. Hij is de eerste van een reeks bewoners van Twickel die tevens drost van Twente zijn. De functie is bekleed door vier op Twickel wonende Van Twickelo‘s en vier Van Raesfelts. Adolf Hendrik, benoemd in 1660, isde laatste. 1394 Belening van Herman II van Twickelo met het huis Eijsink en vijf erven in de Deldeneresch. het erve Rouweler in Deldenerbroek en een tiende (een uitkering, oorspronkelijk een tiende van de opbrengst) uit het erve Assink in de Deldeneresch. 1406 Herman II van Twickelo krijgt van zijn schoonvader Frederik van Eerde diens goederen in Delden. 1408 Huwelijk van Herman III van Twickelo met Grete van Bevervoorde. waar- doorhet bezit wordt uitgebreid met goederen in Delden en Enschede. 1412 Herman III koopt van Roelof van Damme het huis Blankenborg te Goor, een erve in Markelo en verschillende erven in de buurtschap Weddehoen (nu Wiene), onder andere het erve Tankink, waarop het markerichterschap berust. 1417 Herman III van Twickelo volgt op als leenman van het Eijsink. Het bezit wordt aanzienlijk uitgebreid door de aankoop van goederen van de gebroe- ders Evert en Roelof Keye in Haaksbergen. 1420 Uit een akte uit 1420, blijkt dat Herman III van Twickelo evenals andere belangrijke mensen uit zijn omgeving tevens een voorraadschuur bezit in de stad Delden. Het gaat om een zogenaamde spieker die op de stadswal staat. 1422 Johan I van Twickelo volgt op als leenman van het huis Eijsink en het huis Grimberg bij Rijssen. Ook wordt hij beleend met goederen in Delden, Enschede, Oldenzaal en Uelsen (graafschap Bentheim). Hij trouwt met Jacobje van Keppel. Haar vader oorspronkelijk afkomstig uit Westfalen, was als drost van Twente de opvolger van haar schoonvader Herman III van Twickelo. 1 436 Johan I en zijn vrouw Jacobje stichten een vicarie in de kerk van Delden. Dit komt erop neer dat een priestereen uitkering van hen krijgt om de mis te lezen. In dit geval op het altaar van het Heilige Sacrament. In latere jaren worden nog enkele vicarieen gesticht of geerfd. Uit het bezit van deze

pagina 20 winter 1996

Detail van het plafond in de Drostenkamer. Het plafond werd ontworpen door Weatherley. De lambrizering van deze kamer is van M.J. Teunissen, door wiens bemiddeling in 1899 het schoorsteenstuk door Bauerscheit kon worden aangekocht. Foto: Rijksdienst voor de Monumentenzorg, Zeist. het rijtuig heeft laten liggen. Weatherley verwijst naar een ontwerp voor een klok voor de nachtwaker. Twickel in het kasteel Het was de derde keer dat aan een groep leden van de Vrienden de mogelijkheid tot een bezoek aan het kasteel geboden werd. Ook dit keer was de belangstelling hiervoor erg groot met rond de vierhonderd bezoekers. De enige plaats waar men dit echter kon merken was bij de toegang op de ophaalbrug, waar op een gegeven moment, ondanks de stringente tijdsindeling, een van een honderd bezoekers het draagvermogen van de brug uitprobeerde. De stonden er echter zo rustig bij dat ken- nelijk niet voor calamiteiten gevreesd behoefde te worden. De voortreffelijke organisatie zorgde ervoor dat binnen het kasteel alles op rolletjes liep en men elkaar dan ook ner- gens in de weg stond. De vele vrijwilligers slaagden erin alles in goede banen te leiden en de bezoekers konden daar- door rustig en uitgebreid kennis nemen van het fraaie inte- rieur met de veelal unieke meubelen en kunstvoorwerpen. Desondanks slaagde men er niet altijd in de betekenis en het gebruik van voorwerpen te verklaren. Zo kon het gebeuren dat een oude mangel in het onderhuis als een 11 december 1896: Plan voor een ’strong and silver room’. brandblusmateriaal werd aangemerkt. Ja dat kan gebeuren als de oude brandspuit je buurman is. Veel bezoekers had- den dan ook graag een soort gidsje bij de hand gehad. Uiteraard had de keuken, wellicht wel de mooiste van Nederland, het meeste bekijks. Een extra verfraaiing vormde hier een door mevrouw Hassink verzorgde sitietafel Het weer werkte deze dag ook erg mee, zodat er geen modderschoenen en natte kleren het huis binnenkwamen: een vrees die bij zo massaal bezoek tevoren altijd als een schaduw boven de organisatie hangt. Het mooie weer maakte het voor velen ook aantrekke- lijk van de mogelijkheid gebruik te maken de tuinen te bezoeken. In de oranjerie trok daarbij de stand met boeken over Twickel veel belangstelling, hetgeen met een flinke omzet gepaard ging. Ook konden hier weer een aantal nieu- we leden ingeschreven worden. A1 met al weer een geslaagde dag! Enno Hoekstra

pagina 14 winter 1996

In memoriam Ap Haan, 1934-1996 Geheel onverwacht overleed de heer ir A. Haan. De heer Haan was sinds enige j aren werkzaam als vrij williger in het kasteel. Met hem begon in het kasteel het computertijdperk. Zijn aandeel was onmisbaar voor de inbreng van alle onderde- len van de inventaris in een gegevensbestand. Hij vervulde hierbij een centrale rol. Hij ontwierp de programma’s en had te maken met alien, die meehielpen de voorwerpen te beschrijven en ze in te brengen in de computer. Met veel begrip en geduld, maar vooral ook met zijn grote deskun- digheid probeerde hij bij de invoer in de computer tege- moet te komen aan de wensen van iedereen. In het beheerderskantoortje had hij zijn vaste plaats, waar hij elke vrijdag te vinden was. V aak tot ’ s avonds laat. Hij voelde het niet als een plicht, maar beschouwde het als een voorrecht op Twickel te mogen werken. Ap Haan laat op Twickel een grote leegte achter. Zijn fijn gevoel voor humor had effect op iedereen. Waar Ap Haan was, hing een gemoedelijke en ontspannen sfeer. Zijn vertrouwde aanwezigheid zullen we bijzonder mis- sen. De heer Haan op zijn vertrouwde plek achter de computer in het beheerderskan ­ toortje. Foto: A.J. van den Tweel. nenaen van lwicke Fietstocht monumentale bomen Op zaterdag 5 april 1997 organiseert de Vereniging Vrienden van Twickel samen met de afdeling Hengelo van de Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Verenig-ing een fietstocht door voor het publiek opengestelde delen van Twickel. Doel van deze tocht is naast het opsnuiven van enige gezonde voorjaarslucht en het bekijken van de eerste voorjaarsbloeiers, vooral het aandacht geven aan monumentale bomen. Dit zijn bomen die hetzij door hun unieke vorm of standplaats, hetzij doordat zij historische dan wel bijzondere ecologi- sche waarde hebben, extra zorg en aandacht verdie- nen. Het zou prettig zijn als we tussen de twintig en dertig van deze bomen konden traceren, beschrij ­ ven en de exacte standplaats vastleggen. We beginnen de tocht om 9.00 uur bij museum- boerderij “Wendezoele”. Om 12.00 uur wordt de tocht besloten. Bomenkenners, natuurliefhebbers en anderen die dit een goed idee vinden wensen we alvast een prettige tocht! Nasleep kasteelbezoek Na afloop van het kasteelbezoek van 20 Septem ­ ber bleek een aantal gasten, die in de laatste groep waren ingedeeld, geen toegang tot de tuinen meer te kunnen krijgen. Dit kwam enerzijds omdat de toe- gang tot de tuinen altijd om 16.30 uur wordt afge- sloten, zodat het personeel om vijf uur naar huis kan. En anderzijds omdat de route door het kasteel zo was gekozen dat we alleen via de straatweg in de tuinen konden komen. Het bestuur vindt het jammer dat hieraan niet tijdig is gedacht en biedt de betrokkenen dan ook haar welgemeen- de excuses aan. Mocht U door dit voorval zijn getroffen en het gevoel hebben hierdoor tekort te zijn gedaan, dan kunt U zich wenden tot de secretaris van de VVT onder opgave van Uw giro- of banknummer. We kunnen dan althans financieel de pijn een beetje wegnemen. Wendt U zich dan tot: W.H. van den Bosch, Meeuwenstraat 14, 7471 HG Goor. W.H. van den Bosch

pagina 21 herfst 1996

Tijdens de rondleiding in de tuin van Singraven. In de beeldenreeks van Singraven ontbreekt Neptunus niet. In Lage werd het kerkje bezocht. En ook de watermolen van Lage stand op het programma. Twickeldag 1996 De groeiende belangstelling voor de Vereniging Vrienden van Twickel kwam ook op de op zaterdag 1 juni gehouden jaarlijkse Twickeldag tot uitdrukking. Niet minder dan 120 deelnemers – een nieuw record- verzamelden zich ’s morgens bij hotel De Zwaan in Delden om met twee megabussen de tocht te beginnen. De aktiviteitencommissie had een route langs achterafweggetjes naar Denekamp gekozen, zodat men volop van het prachtige Twentse landschap genieten kon. Na koffie bij de watermolen van Singraven genuttigd te hebben was het eerste doel een bezoek aan huis Singraven en de prachtige tuin. Het grote aantal deelnemers maakte de organisatie hiervan niet gemakkelijk, doch door de inzet van vele gidsen kon het bezoek tot ieders tevredenheid verlopen. Wonderbaarlijk zelfs dat men elkaar binnen niet meer voor de voeten heeft gelopen. De inventaris van Singraven, waarop vooral de laatste bewonermr Jan Laan zijn stempel heeft gedrukt, is interessant zonder directe uitschieters. Op een Twickeldag probeert men altijd een connectie naar Twickel toe te bewerkstelligen. Zo heeft Singraven een kortstondige relatie met Twickel gehad. Het werd in 1505 aangekocht door Frederik van Twickel, doch deze deed het bezit na enkele maanden al weer van de hand. Toch schoot Twickel enkele jaren geleden Singraven nog te hulp. Er was toen bij de herinrichting niemand beschik- baar die wist hoe de grote eettafel gedekt moest wor- den. De vroegere huisknecht van Twickel, Herman Hemelman, werd hiervoor gevraagd en zijn vak- manschap is nu op Singraven nog steeds te bewon- deren. Belangrijker dan de inventaris is vooral de inzet van mr Laan voor het park geweest. Onder zijn leiding werd op Singraven een uniek park aangelegd met bijzondere en met in het arboretum vooral ook unieke bomen. Na de voortreffelijke lunch in het restaurant bij de watermolen werd de tocht voortgezet naar het net over de grens gelegen Lage, waar Twickel al sinds 1634 uitgebreide bezittingen heeft. De mine en het Herrenhaus konden niet bezocht worden, omdat deze in erfpacht zijn gege- ven. Een fabrikant uit Nordhom gebruikt het huis als “weekendhuis”! De deelnemers aan de Twickeldag bezochten wel het bos, de watermolen en het kerkje. De oud-burgemeester van Lage gaf hierbij in Platduits een uiteenzetting. De dag werd besloten met een bezoek aan de Grafschafter Teestube. Enno Hoekstra

pagina 15 lente 1996

In memoriam Dick Semler Toen ik het doodsbericht van Dick Semler had gelezen, schoot mij plotseling weer dat ene onvergetelijke moment in de Diezestraat in Zwolle te binnen. Het was in de tijd dat Nederland nog onbekommerd autowegen aanlegde. Dwars door bossen en weiden, het maakte niet uit, als er maar gereden kon worden. Een van die wegen was de S23 van Almelo naar Delden die dwars door het landgoed Twickel zou gaan. Het lot bracht me samen met Dick in hetzelfde actiecomite, op een avond in Bornerbroek waar het statenlid Hemmer vol vuur de zegeningen van vooruitgang verdedigde. Het werd een half jaar brieven schrij ven, stickers plakken, handtekenin- gen verzamelen, petities aanbieden en nog veel meer dat ik hier verder buiten beschouwing laat. Op die dag in Zwolle, ik geloof dat het in maart was, konden we de buit binnenhalen. Want wat niemand had verwacht, gebeurde toch. De staten van Overijssel haal- den, zij het morrend, een streep door het hele project. Om dat te vieren lieten wij op die middag in de Diezestraat een koppel postduiven los die we in een mand hadden meege- nomen en die ons gedurende de gehele statenvergadering op de publieke tribune luid koerend gezelschap hadden gehouden. Ik zie Dick nog staan, midden tussen het winkelend publiek in de stad van de Blauwvingers, toekijkend hoe de duiven het luchtruim kozen en koers zetten naar Twente om daar het goede nieuws te brengen. Zelden moet het klapwieken van een duif hem zo feestelijk in de oren heb- ben geklonken. Korte tijd later richtten we de Vereniging Vrienden van Twickel op. Staande voor de brievenbus, met zijn overlijdensbe- richt in de hand, leek het me allemaal eeuwigheid geleden. Dat is het ook: het was in het voorjaar van 1972. Terwijl ik de kaart dichtvouwde, realiseerde ik me opeens dat hij toen al 70 jaar was. Hij is inderdaad heel oud geworden. Wie zoveel in de natuur dat hem dierbaar was, verloren heeft zien gaan, heeft hetrecht om te kankeren. En het moet gezegd, van dat recht heeft hij meer dan royaal gebruik gemaakt. Dick mopperde graag en met voile overtuiging. „Wat weg is, zie je niet meer en daarom maken de meeste mensen zich daar niet meer druk om”, placht hij zich voor zijn humeurigheid te verontschuldigen. „Maar het komt nooit meer terug”. Zelf wist hij maar al te goed wat er allemaal verdwenen Als een van de eerste bestuursleden van de Vereniging Vrienden van Twickel (1974) heb ik Dick Semler jarenlang meegemaakt. Hij was een gedreven man die heel veel wist van Al wat groeit en bloeit In het bestuur heeft hij dan ook nimmer afla- tend de vinger op de zere plek gelegd als hij meende dat de natuur in de verdrukking kwam. Hij hield zich aan de Statuten van onze vereniging (o.a. de hond en ook die van de Stichting Twickel. Volgens hem moesten die ook stipt nagevolgd wor ­ den. Hij betreurde het zeer dat er in de loop der jaren al zoveel verdwenen was in Twickel, zijn herinne- ringen gingen natuurlijk heel ver terug. Ook zette hij zich in voor het behoud van bomen, vooral de solitaire. Menigeen heeft van hem geleerd met andere ogen naar bomen, planten en bloemen te kijken. Op zijn initiatief werden de schoningsdagen, die tweemaal per jaar gehouden worden, ingesteld. In de beginjaren van de vereniging was de verhou- ding tussen ons en de Stichting Twickel nogal roerig. Gelukkig is het nu, mede door hem, heel anders en staat de Stichting meer open voor onze inbreng. In 1985 trad hij uit het bestuur. Voor al het werk dat hij verzet had werd hij benoemd tot Erelid. Tot zijn laatste adem heeft hij gestreden voor het behoud van de natuur in Twickel. Wij zijn hem veel dank ver- schuldigd. W. Holsmuller was. Niet alleen omdat hij al heel lang meemarcheerde in de voorste linies van het groene front, maar ook omdat hij beschikte over een geheugen als een pot. Alles onthield hij. Dankzij deze eigenschappen is hij tot het einde toe het meest kritische bestuurslid van de Vereniging Vrienden van Twickel gebleven. Altijd weer wist hij ons wakker te schudden, als wij onszelf wijs hadden laten maken dat het met de achteruitgang nog wel meeviel. Ik herinner me de vergaderingen waarin hij genadeloos toesloeg, nog goed. Meestal zei hij op die avonden weinig. Agendapunt na agendapunt werd afgehandeld, terwijl hij zich beperkte tot aandachtig luisteren en zich amper met het gesprek bemoeide. Totdat zo rond de klok van half elf de rondvraag aan de orde kwam. Dan haalde hij zijn klach- tenlijstje tevoorschijn en brandde los. Nooit waren we op die avonden voortwaalf uur klaar. Ik moet eerlijk bekennen dat hij zelden ongelijk had, maar veel konden we meestal niet voor hem doen. De aan- leg van een autoweg tegenhouden was een huzarenstukje dat ons maar een keer is gelukt. Ook wij konden de groei van het verkeer en de opmars van de steden niet afremmen. Toch eindigden deze vergaderingen nimmer in mineur. We gingen uiteen in het besef dat ons nog een hoop werk te doen stond en misschien was dat ook wel zijn bedoeling.

pagina 19 winter 1995

De Kozakkeneiken op het erf van Tanneman. Foto: H. Stoffelen. Bomenstichting Tegenwoordig maakt men een dergelijk gat niet meer dicht. Integendeel, op verzoek van Luc Noordman van de Bomenstichting heb ik heel voorzichtig, de stenen weg gehakt. Dat was een fiks karwei, ook het daama leeg halen van de nu vrij gekomen ruimte. Dit betekende een tiental kruiwagens takjes, molm, schors, vogelnesten tot en met complete vogelgeraamtes. Ook andere vegetatie en diersoorten krijgen, als je zo’n gat dicht maakt, een kans om hun afbraakwerk te doen en je ontneemt op deze manier de boom de mogelijkheid zich van nature te herstellen. In ieder geval is het zeer indruk- wekkend om in de holle ruimte van de boom te staan en die is groot. Tien kinderen Ik heb de afgelopen zomer geprobeerd er een zo groot mogelijk aantal kinderen in te laten verdwijnen en wij Vereniging Vricnden van Twickel Van de bestuurstafel Nu het jaar 1995 zich ten einde spoedt lijkt het zinvol even kort stil te staan bij de activiteiten van onze vereni ­ ging in het afgelopen jaar. Voor de Vereniging was 1995 een goed jaar. De groei van het ledental heeft zich voortge- zet. Wij konden weer een aantal activiteiten organiseren ten behoeve van onze leden, zoals de gebruikelijke heide- schoningsdagen, de Twickeldag en het kasteelbezoek. Voorts vond een tweetal lezingen plaats, konden de stallen van Twickel worden bezocht en werd een fietstocht gemaakt met als thema „Water op Twickel”. Deze activi ­ teiten werden, evenals vorig jaar op uitstekende wijze door onze activiteitencommissie verzorgd. Het afgelopen jaar heeft het bestuur veel aandacht gege- ven aan de organisatie van de Vereniging en aan de ver- zending van het Twickelblad. Door de sterke groei van het aantal leden in de afgelopen jaren was hieraan een grote behoefte. Thans wordt onderzocht op welke wijze de financiele administrate verder geautomatiseerd kan wor ­ den. Onlangs is begonnen met de voorbereidingen om de sta- tuten van onze Vereniging in overeenstemming te brengen met de veranderde wetgeving. Tevens wordt nagegaan of kwamen tot het respectabele aantal van tien. De boom maakt deel uit van een rij van dertien eeuwenoude eiken, die in omvang varieren van 2.75 tot 4 meter. De boom is geadopteerd door de Bomenstichting dat wil zeggen, dat wij samen met de Bomenstichting borg staan voor een regulier onderhoud en wij houden contact met de Bomenstichting over de gezondheid van de boom. Luc Noordman is als bomenschouwer in dienst van de Bomenstichting. Hij bezoekt op gezette tijden bomen die zij als een monumentale boom geregistreerd hebben. Op de foto zijn wij samen met Luc Noordman bezig met het meten van de omvang van de boom. Over het meten van een boom, als het om de omvang gaat, bestaat nog al eens verwarring, gemeten wordt op een hoogte van 1.20 meter. Register Luc Noordman spoort bomen op die aan de kwalificatie van een monumentale boom voldoen. Een eik die een omtrek heeft van 3.50 meter en er fraai en gezond bij staat wordt opgenomen in het register, behalve wanneer die boom in Twente staat, dan wordt die norm naar 3.70 meter verlegd. In Twente staan klaarblijkelijk te veel eiken met die omvang om in de lijst op te nemen. Zo is het vorig jaar de boom die bij ons op het erf staat aan de Europalaan en een omvang heeft van vier meter, ook in de lijst opgeno ­ men. Op dit moment zijn op deze wijze meer dan 9000 monumentale bomen of boomgroepen gei Er is een boek uit van de hand van Gerrit de Graaf die uit deze lijst 400 bomen in dit boek fotografeert en of beschrijft. Deze bomenman bij uitstek hebben wij, Vrienden van Twickel uitgenodigd zijn lezing „Op zoek naar monumentale bomen” te komen houden. Als u ook maar enige interesse in bomen heeft dan moet u zeker komen en de datum 7 maart 1996 alvast reserveren, ’s avonds om 20.00 uur in het Hoogspel. verdere aanpassingen gewenst of nodig zijn. Wij verwach- ten niet dat het voorstel tot statutenwijziging al op de eerst- volgende ledenvergadering in april 1996 aan de leden kan worden voorgelegd. Het bestuur bleef nauwlettend alle ontwikkelingen vol- gen die een bedreiging voor Twickel kunnen betekenen, zoals de Noordelijke aftakking van de Betuwespoorlijn, de bouwplannen van de gemeente Hengelo in Woolde en de bekenplannen van het waterschap Regge en Dinkel. In 1995 is op deze gebieden weinig voortgang geboekt, maar verwacht mag worden dat in 1996 een en ander weer actu- eel wordt. Ook verwachten wij het komende jaar met de gevolgen van de gemeentelijke herindeling te worden geconfronteerd. Erblijft dus nog genoeg te doen voor onze Vereniging! Tot slot willen wij van deze gelegenheid gebruik maken de „Vrienden” een goed en gezond 1996 toe te wensen. Wij hopen daaraan te kunnen bijdragen door ook het volgend jaar een aantal interessante activiteiten voor U te kunnen organiseren en de belangen van onze Vereniging op goede wijze te kunnen behartigen. H. vanBeem